<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" xmlns:turbo="http://turbo.yandex.ru" version="2.0">
<channel>
<title>Фиқҳ - O&#039;zbekiston musulmonlar idorasi Qashqadaryo viloyati vakilligi rasmiy sayti</title>
<link>https://nasafziyo.uz/</link>
<language>ru</language>
<description>Фиқҳ - O&#039;zbekiston musulmonlar idorasi Qashqadaryo viloyati vakilligi rasmiy sayti</description>
<generator>DataLife Engine</generator><item turbo="true">
<title>ШАРЪИЙ НИКОҲ ОДОБЛАРИ</title>
<guid isPermaLink="true">https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=12010</guid>
<link>https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=12010</link>
<category><![CDATA[Мақолалар / Фиқҳ]]></category>
<dc:creator>nasafziyo5632</dc:creator>
<pubDate>Tue, 03 Feb 2026 08:54:24 +0500</pubDate>
<description><![CDATA[<img src="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2026-02/1770090968_1770090902509.png" class="fr-fic fr-dib" alt="">]]></description>
<turbo:content><![CDATA[ <div style="text-align:justify;"><span style="font-size:24px;">Маълумки, Аллоҳ таоло оламдаги барча нарсаларни жуфт-жуфт қилиб яратган. Бу ҳақда Қуръони каримда алоҳида ояти карималар нозил бўлган. Жумладан:<span dir="rtl"> </span>яъни: <b>“Сизлар эслатма олишларингиз учун Биз ҳар бир нарсани жуфт-жуфт қилиб яратдик”.</b><br>Ҳақиқатан, ҳайвонот, наботот (ўсимлик) дунёсидан тортиб парранда-даррандаларнинг ҳаммаси эркак-аёл жинслардан иборат бўлиб, илоҳий қонун-қоидаларга биноан табиий равишда насл қолдириш ҳаракатида бўладилар. Булар ичида инсоният дунёда ўзи учун энг олий мақомни эгаллаганлиги билан яшаш, турмуш қуриш, зурриёт қолдириш ҳусусида ўзига хос йўлдан боради. Зеро, инсон ақлли мавжудот. У ақл-идрокидан ташқари ўзи эътиқод қилган дин аҳкомларига ҳам амал қилган ҳолда яшайди.<br>Ислом динида никоҳ – бу Аллоҳнинг амри, Пайғамбар (сав)нинг суннатлари билан, мўмин-мусулмонларнинг гувоҳлигида боғланадиган муқаддас алоқа воситасидир.<br>Қуръони каримда оиланинг муқаддаслиги ва илоҳий бошқарув остидагилиги тўғрисида Ҳақ таоло шундай марҳамат қилади:<span dir="rtl"> </span>яъни: <b>“Унинг аломатларидан (яна бири) – сизлар (нафсни қондириш жиҳатидан) таскин топишингиз учун ўзларингиздан жуфтлар яратгани ва ўртангизда иноқлик ва меҳрибонлик пайдо қилганидир. </b><b>Албатта, бунда тафаккур қиладиган кишилар учун аломатлар бордир</b><b>”.</b><br>Шунингдек, никоҳ Пайғамбаримиз ва барча пайғамбар (а.с.)ларнинг суннатидир. Абу Айюб (рз.)дан ривоят этилган ушбу ҳадисда Расули акрам (сав) бу ҳақда шундай дейдилар: <span dir="rtl"> </span>яъни: <b><i>“Тўрт нарса Пайғамбарларнинг суннатларидан: ҳаё, хушбўй сепмоқлик, мисвок ва оила қуриш”.</i></b><br>Шуни алоҳида такидлаш лозимки, Исломда никоҳ икки тамоннинг ихтиёри биландир. Шу сабабдан никоҳ қилинаётган вақтда аввал қиздан, сўнгра йигитдан розиликларини сўраш ва жавобни гувоҳлар эшитишлари никоҳнинг асосларидан қилиб белгиланган.<br>Ислом шариатида умр йўлдошини танлашда ҳар икки томон ҳам тенг ҳуқуққа эга. Ҳанафий уламолар оила барқарор бўлиши ва ундан кўзланган мақсад рўёбга чиқиши учун ҳар икки томон бир-бирига ҳамма жиҳатдан яқин бўлиши шарт деганлар. Яъни, иқтисодда, одоб-ахлоқда, турмуш тарзи ва бошқа жиҳатларда ўзаро тенг ёки яқин бўлишса, бир-бирларини тезда тушуниб кетадилар.<br>Биз-мусулмонлар шу ҳақиқатни эътироф этган ҳолда турмуш қуриш, оила тебратиш ва фарзанд тарбияси каби муҳим ишларда диний ва миллий анъаналаримизга риоя қилиш билан бирга оила ва никоҳ ҳақидаги давлатимиз чиқарган қонун-қоидаларга ҳам қатъий амал қилиш зарур бўлади.<br>Никоҳдан ўтиш маросими бизнинг диёримизда қадимдан миллий ва диний удумлар асосида амалга оширилиб келинган. Шаръий никоҳдан ўтиш учун ислом динимизда келин-куёвлардан талаб қилинадиган бир неча шарт ва одоблар бор.<br>Энди никоҳ маросимларида бўладиган харажатларга келсак, унда шариатимиз кўрсатмасига биноан, асосий харажат маҳр ҳисобланади. Маҳрни куёв беради. У бўлғуси келиннинг мулки бўлиб, уни на отасининг ва на куёвнинг олишга ҳаққи йўқ. Мабодо қиз ўз ихтиёри билан берса, унда олса бўлади. Чунки Аллоҳ таоло Қуръони мажидда шундай марҳамат қилган: яъни: <b>“Хотинларга маҳрларини мамнунлик билан берингиз! Агар сизларга ўзлари ундан бирор нарсани ихтиёрий равишда кечса (берса)лар, сизлар уни бемалол, иштаҳа билан тановул қилаверингиз”.</b><br>Маҳрнинг миқдори қатъий эмас, ҳар қайси юртда, одатда ўша келинга ўхшаган дугоналарига қанча маҳр берилса, бунга ҳам шу миқдорда берилади, дейилган.<br>Ҳанафий мазҳабимиз кўрсатмасига кўра, никоҳ пайтида маҳр тўғрисида ҳеч нарса айтилмаса ҳам “маҳр мисл” – яъни ўша жойда одатда қанча маҳр берилаётган бўлса, куёвнинг зиммасига ўз-ўзидан ўша миқдордаги маҳр вожиб бўлаверади. Ўз маҳридан кечиб, эрини рози қилган аёлларга Аллоҳ таоло ажру савоблар ато қилиши ваъда қилингани муқаррардир.<br>Никоҳдан сўнг қурби етганича, исрофгарчиликка йўл қўймасдан халққа дастурхон ёзиб меҳмон қилиш, икки ёшнинг никоҳини эълон қилиш Пайғамбаримиз кўрсатмаларидандир. <br>Никоҳда ҳозир бўлганлар, зиёфатга келганлар келин-куёвга Аллоҳ таолодан хайру барака ва бахтли ҳаёт кечиришларини сўраб дуо қилишлари, уларни тўй билан табриклашлари Пайғамбаримиз (сав) қолдирган суннат амаллардандир.<br>Ҳозирги кунларда баъзи холатларда ўзбошимчалик билан юқорида айтилган никоҳ шартларини сўраб-суриштирмай ёшларга никоҳ ўқилиши натижасида ёш оилалар ажрашиб, ўртада гўдаклар етим, она эса бир умрга бебахт бўлиб қолмоқда.<br>Никоҳ, оила масаласида доимо мана шундай воқеалар содир бўлиб турганлиги сабабли, ўғил-қизларимизни ота-оналари ўз фарзандларини ёши жиҳатидан оила қуришга тайёр эканлигига қаноат хосил қилиб, сўнгра расмий имом домлалар иштирокида никоҳлатиб олишлари шарт. Бу ўринда ҳукумат қонунида белгиланган балоғат ёшини эътиборга олиш ўринлидир.ФҲДЁ гувоҳномаси бўлишлигини ҳам муҳим шартлардан бири деб эътибор қилиш лозим.<br>Шу билан бир қаторда бевосита никоҳ ва оилага алоқадор бўлган бир шаръий масала, талоқ масаласи ҳам борки, уни ҳам эътибордан четта қолдириб бўлмайди. Ёшларимиз шариатни ушбу нозик масаласига енгил қарамоқдалар, билиб-билмай, тушуниб-тушунмай, арзимаган оилавий можаро сабабли ўз жуфти ҳалолига нисбатан талоқ лафзини ишлатиб қўймоқдалар. “Талоқ” сўзи айтилганда Аллоҳнинг Арши ларзага келади, шаръий никоҳ фосид бўлиб, эр-хотин бир-бирига харом бўлиб қолади. Талоқ Аллоҳнинг ёмон кўрган ҳалолларидан бўлиб, у охирги чора сифатида жорий қилингандир. Пайғамбар алайҳиссалом марҳамат қилганлар:яъни: <b><i>“Ҳалоллар нарсалар ичида Аллоҳ учун энг ёмони талоқдир”.</i></b><br>Имом – домлаларимиз шариатнинг ушбу ҳукмини ҳам никоҳ учун келган ёш келин-куёвларга тушунтириб қўйишлари лозим бўлади.<br>Оила – жамиятнинг бир бўлаги. Ушбу бўлак соғлом бўлса, жамият ҳам соғлом бўлади ва гуллаб яшнайди.<br>Биз мусулмонлар ҳар бир нарсада Пайғамбаримиз (сав)га эргашмоғимиз лозим. Айниқса, жамиятнинг бошланғич хужайраси ҳисобланмиш оилани барпо этишда эргашсак мақсадга мувофиқ бўлади. Биздаги оилавий ҳаёт ҳавас қилса арзигуликдир. Бу ҳам бўлса, ўртамизда сақланиб қолган исломга мос одоб-ахлоқ, муомала самарасидир.<br>Мусулмончиликда катталар, хусусан ота-оналарнинг ёш келин куёвларга оилавий турмуш ҳақида панд-насиҳат қилишлари, ҳаётий тажрибаларни сўзлашлари одат тусига кириб қолган. Улкан саҳобий Анас ибн Молик Пайғамбар (сав)нинг саҳобалари янги келинларга эрининг ҳурматини ва хизматини қилишга буюрар эдилар, деганлар.<br>Абдуллоҳ ибн Жаъфар ибн Абу Толиб ўз қизларига қуйидаги насиҳатни қилган эканлар: <b><i>“Зинҳор рашкчи бўлмагин, у талоқнинг калитидир. Зинҳор кўп итоб қилувчи бўлмагин, у кўнгилсизликни келтириб чиқаради. Сурма қўйиб юргин, лекин зийнатларнинг энг афзали сувдир”.</i></b><br>Ҳозирда биз ҳам шу каби панд-насиҳатларни қилишимиз, айниқса, ёш келин-куёвларимизга ҳалол-ҳаромни, эр-хотинлик вазифаларини хусусан никоҳни бузилишига сабаб бўладиган талоқ масалаларини мукаммал тушунтирмоғимиз лозимдир. Шунда ҳар бир оила мустаҳкам, тинч, осойишта ва бахтли ҳаёт кечиради. Баъзи бир арзимас камчиликлар ва тушунмовчиликлар туфайли ажралишлар олди олинади.<br>Ёшлар бизнинг келажагимиз, давлатнинг равнақи эса мана шундай соғлом авлодга боғлиқдир. Ушбу авлодга эса соғлом оналар зарур. Аллоҳ таоло Қуръони каримда шундай дейди: яъни: <b>“Оналар болаларини тўла икки йил эмизадилар. (Бу муддат) эмизишни камолига етказишни истовчилар учундир...”.</b><br>Демак, она фарзандини сутдан чиқаргунча навбатдаги фарзанд бўлиб қолишидан ўзини сақлаши лозим, бу эса фарзанднинг руҳан ва жисмонан соғлом ўсиб, улғайишига сабаб бўлади. Чунки эмизикли хотиннинг бола эмизиш давридаги руҳий ва жисмоний ҳолати ҳам болага таъсир этмай қолмайди. Баъзи бир оилаларда фарзанд бир ёшга етмасидан иккинчи фарзанд туғилмоқда. Натижада нафақат бола, балки онанинг ҳам соғлиғига зарар етмоқда.<br>Юқорида айтганларимиз шариатимиз кўрсатмаларидан бўлиб, унга амал қилмоқ ҳар бир мусулмон учун ҳам дунёвий ҳам ухровий манфаат ҳосил бўлишига олиб келади.<br>Аллоҳ таоло никоҳларимизни мустаҳкам, оилаларимизни тинч-тотув қилсин. Ўзининг амрига ва Пайғамбар (сав)нинг суннатларига мувофиқ ҳаёт кечириб, шаръий ва исломий одоб-ахлоқларга риоя этмоғимизни насиб айласин! Омин.</span></div><span dir="rtl"> </span><br><b><i> </i></b><b><i>Muslim.uz материаллари асосида</i></b><br> <br><b>Х.Хонимов, Деҳқонобод тумани бош имом-хатиби                                       </b><br> <br>  ]]></turbo:content>
<content:encoded><![CDATA[ <div style="text-align:justify;"><span style="font-size:24px;">Маълумки, Аллоҳ таоло оламдаги барча нарсаларни жуфт-жуфт қилиб яратган. Бу ҳақда Қуръони каримда алоҳида ояти карималар нозил бўлган. Жумладан:<span dir="rtl"> </span>яъни: <b>“Сизлар эслатма олишларингиз учун Биз ҳар бир нарсани жуфт-жуфт қилиб яратдик”.</b><br>Ҳақиқатан, ҳайвонот, наботот (ўсимлик) дунёсидан тортиб парранда-даррандаларнинг ҳаммаси эркак-аёл жинслардан иборат бўлиб, илоҳий қонун-қоидаларга биноан табиий равишда насл қолдириш ҳаракатида бўладилар. Булар ичида инсоният дунёда ўзи учун энг олий мақомни эгаллаганлиги билан яшаш, турмуш қуриш, зурриёт қолдириш ҳусусида ўзига хос йўлдан боради. Зеро, инсон ақлли мавжудот. У ақл-идрокидан ташқари ўзи эътиқод қилган дин аҳкомларига ҳам амал қилган ҳолда яшайди.<br>Ислом динида никоҳ – бу Аллоҳнинг амри, Пайғамбар (сав)нинг суннатлари билан, мўмин-мусулмонларнинг гувоҳлигида боғланадиган муқаддас алоқа воситасидир.<br>Қуръони каримда оиланинг муқаддаслиги ва илоҳий бошқарув остидагилиги тўғрисида Ҳақ таоло шундай марҳамат қилади:<span dir="rtl"> </span>яъни: <b>“Унинг аломатларидан (яна бири) – сизлар (нафсни қондириш жиҳатидан) таскин топишингиз учун ўзларингиздан жуфтлар яратгани ва ўртангизда иноқлик ва меҳрибонлик пайдо қилганидир. </b><b>Албатта, бунда тафаккур қиладиган кишилар учун аломатлар бордир</b><b>”.</b><br>Шунингдек, никоҳ Пайғамбаримиз ва барча пайғамбар (а.с.)ларнинг суннатидир. Абу Айюб (рз.)дан ривоят этилган ушбу ҳадисда Расули акрам (сав) бу ҳақда шундай дейдилар: <span dir="rtl"> </span>яъни: <b><i>“Тўрт нарса Пайғамбарларнинг суннатларидан: ҳаё, хушбўй сепмоқлик, мисвок ва оила қуриш”.</i></b><br>Шуни алоҳида такидлаш лозимки, Исломда никоҳ икки тамоннинг ихтиёри биландир. Шу сабабдан никоҳ қилинаётган вақтда аввал қиздан, сўнгра йигитдан розиликларини сўраш ва жавобни гувоҳлар эшитишлари никоҳнинг асосларидан қилиб белгиланган.<br>Ислом шариатида умр йўлдошини танлашда ҳар икки томон ҳам тенг ҳуқуққа эга. Ҳанафий уламолар оила барқарор бўлиши ва ундан кўзланган мақсад рўёбга чиқиши учун ҳар икки томон бир-бирига ҳамма жиҳатдан яқин бўлиши шарт деганлар. Яъни, иқтисодда, одоб-ахлоқда, турмуш тарзи ва бошқа жиҳатларда ўзаро тенг ёки яқин бўлишса, бир-бирларини тезда тушуниб кетадилар.<br>Биз-мусулмонлар шу ҳақиқатни эътироф этган ҳолда турмуш қуриш, оила тебратиш ва фарзанд тарбияси каби муҳим ишларда диний ва миллий анъаналаримизга риоя қилиш билан бирга оила ва никоҳ ҳақидаги давлатимиз чиқарган қонун-қоидаларга ҳам қатъий амал қилиш зарур бўлади.<br>Никоҳдан ўтиш маросими бизнинг диёримизда қадимдан миллий ва диний удумлар асосида амалга оширилиб келинган. Шаръий никоҳдан ўтиш учун ислом динимизда келин-куёвлардан талаб қилинадиган бир неча шарт ва одоблар бор.<br>Энди никоҳ маросимларида бўладиган харажатларга келсак, унда шариатимиз кўрсатмасига биноан, асосий харажат маҳр ҳисобланади. Маҳрни куёв беради. У бўлғуси келиннинг мулки бўлиб, уни на отасининг ва на куёвнинг олишга ҳаққи йўқ. Мабодо қиз ўз ихтиёри билан берса, унда олса бўлади. Чунки Аллоҳ таоло Қуръони мажидда шундай марҳамат қилган: яъни: <b>“Хотинларга маҳрларини мамнунлик билан берингиз! Агар сизларга ўзлари ундан бирор нарсани ихтиёрий равишда кечса (берса)лар, сизлар уни бемалол, иштаҳа билан тановул қилаверингиз”.</b><br>Маҳрнинг миқдори қатъий эмас, ҳар қайси юртда, одатда ўша келинга ўхшаган дугоналарига қанча маҳр берилса, бунга ҳам шу миқдорда берилади, дейилган.<br>Ҳанафий мазҳабимиз кўрсатмасига кўра, никоҳ пайтида маҳр тўғрисида ҳеч нарса айтилмаса ҳам “маҳр мисл” – яъни ўша жойда одатда қанча маҳр берилаётган бўлса, куёвнинг зиммасига ўз-ўзидан ўша миқдордаги маҳр вожиб бўлаверади. Ўз маҳридан кечиб, эрини рози қилган аёлларга Аллоҳ таоло ажру савоблар ато қилиши ваъда қилингани муқаррардир.<br>Никоҳдан сўнг қурби етганича, исрофгарчиликка йўл қўймасдан халққа дастурхон ёзиб меҳмон қилиш, икки ёшнинг никоҳини эълон қилиш Пайғамбаримиз кўрсатмаларидандир. <br>Никоҳда ҳозир бўлганлар, зиёфатга келганлар келин-куёвга Аллоҳ таолодан хайру барака ва бахтли ҳаёт кечиришларини сўраб дуо қилишлари, уларни тўй билан табриклашлари Пайғамбаримиз (сав) қолдирган суннат амаллардандир.<br>Ҳозирги кунларда баъзи холатларда ўзбошимчалик билан юқорида айтилган никоҳ шартларини сўраб-суриштирмай ёшларга никоҳ ўқилиши натижасида ёш оилалар ажрашиб, ўртада гўдаклар етим, она эса бир умрга бебахт бўлиб қолмоқда.<br>Никоҳ, оила масаласида доимо мана шундай воқеалар содир бўлиб турганлиги сабабли, ўғил-қизларимизни ота-оналари ўз фарзандларини ёши жиҳатидан оила қуришга тайёр эканлигига қаноат хосил қилиб, сўнгра расмий имом домлалар иштирокида никоҳлатиб олишлари шарт. Бу ўринда ҳукумат қонунида белгиланган балоғат ёшини эътиборга олиш ўринлидир.ФҲДЁ гувоҳномаси бўлишлигини ҳам муҳим шартлардан бири деб эътибор қилиш лозим.<br>Шу билан бир қаторда бевосита никоҳ ва оилага алоқадор бўлган бир шаръий масала, талоқ масаласи ҳам борки, уни ҳам эътибордан четта қолдириб бўлмайди. Ёшларимиз шариатни ушбу нозик масаласига енгил қарамоқдалар, билиб-билмай, тушуниб-тушунмай, арзимаган оилавий можаро сабабли ўз жуфти ҳалолига нисбатан талоқ лафзини ишлатиб қўймоқдалар. “Талоқ” сўзи айтилганда Аллоҳнинг Арши ларзага келади, шаръий никоҳ фосид бўлиб, эр-хотин бир-бирига харом бўлиб қолади. Талоқ Аллоҳнинг ёмон кўрган ҳалолларидан бўлиб, у охирги чора сифатида жорий қилингандир. Пайғамбар алайҳиссалом марҳамат қилганлар:яъни: <b><i>“Ҳалоллар нарсалар ичида Аллоҳ учун энг ёмони талоқдир”.</i></b><br>Имом – домлаларимиз шариатнинг ушбу ҳукмини ҳам никоҳ учун келган ёш келин-куёвларга тушунтириб қўйишлари лозим бўлади.<br>Оила – жамиятнинг бир бўлаги. Ушбу бўлак соғлом бўлса, жамият ҳам соғлом бўлади ва гуллаб яшнайди.<br>Биз мусулмонлар ҳар бир нарсада Пайғамбаримиз (сав)га эргашмоғимиз лозим. Айниқса, жамиятнинг бошланғич хужайраси ҳисобланмиш оилани барпо этишда эргашсак мақсадга мувофиқ бўлади. Биздаги оилавий ҳаёт ҳавас қилса арзигуликдир. Бу ҳам бўлса, ўртамизда сақланиб қолган исломга мос одоб-ахлоқ, муомала самарасидир.<br>Мусулмончиликда катталар, хусусан ота-оналарнинг ёш келин куёвларга оилавий турмуш ҳақида панд-насиҳат қилишлари, ҳаётий тажрибаларни сўзлашлари одат тусига кириб қолган. Улкан саҳобий Анас ибн Молик Пайғамбар (сав)нинг саҳобалари янги келинларга эрининг ҳурматини ва хизматини қилишга буюрар эдилар, деганлар.<br>Абдуллоҳ ибн Жаъфар ибн Абу Толиб ўз қизларига қуйидаги насиҳатни қилган эканлар: <b><i>“Зинҳор рашкчи бўлмагин, у талоқнинг калитидир. Зинҳор кўп итоб қилувчи бўлмагин, у кўнгилсизликни келтириб чиқаради. Сурма қўйиб юргин, лекин зийнатларнинг энг афзали сувдир”.</i></b><br>Ҳозирда биз ҳам шу каби панд-насиҳатларни қилишимиз, айниқса, ёш келин-куёвларимизга ҳалол-ҳаромни, эр-хотинлик вазифаларини хусусан никоҳни бузилишига сабаб бўладиган талоқ масалаларини мукаммал тушунтирмоғимиз лозимдир. Шунда ҳар бир оила мустаҳкам, тинч, осойишта ва бахтли ҳаёт кечиради. Баъзи бир арзимас камчиликлар ва тушунмовчиликлар туфайли ажралишлар олди олинади.<br>Ёшлар бизнинг келажагимиз, давлатнинг равнақи эса мана шундай соғлом авлодга боғлиқдир. Ушбу авлодга эса соғлом оналар зарур. Аллоҳ таоло Қуръони каримда шундай дейди: яъни: <b>“Оналар болаларини тўла икки йил эмизадилар. (Бу муддат) эмизишни камолига етказишни истовчилар учундир...”.</b><br>Демак, она фарзандини сутдан чиқаргунча навбатдаги фарзанд бўлиб қолишидан ўзини сақлаши лозим, бу эса фарзанднинг руҳан ва жисмонан соғлом ўсиб, улғайишига сабаб бўлади. Чунки эмизикли хотиннинг бола эмизиш давридаги руҳий ва жисмоний ҳолати ҳам болага таъсир этмай қолмайди. Баъзи бир оилаларда фарзанд бир ёшга етмасидан иккинчи фарзанд туғилмоқда. Натижада нафақат бола, балки онанинг ҳам соғлиғига зарар етмоқда.<br>Юқорида айтганларимиз шариатимиз кўрсатмаларидан бўлиб, унга амал қилмоқ ҳар бир мусулмон учун ҳам дунёвий ҳам ухровий манфаат ҳосил бўлишига олиб келади.<br>Аллоҳ таоло никоҳларимизни мустаҳкам, оилаларимизни тинч-тотув қилсин. Ўзининг амрига ва Пайғамбар (сав)нинг суннатларига мувофиқ ҳаёт кечириб, шаръий ва исломий одоб-ахлоқларга риоя этмоғимизни насиб айласин! Омин.</span></div><span dir="rtl"> </span><br><b><i> </i></b><b><i>Muslim.uz материаллари асосида</i></b><br> <br><b>Х.Хонимов, Деҳқонобод тумани бош имом-хатиби                                       </b><br> <br>  ]]></content:encoded>
</item><item turbo="true">
<title>Қўллар қулоқ баробаригача кўтарилади</title>
<guid isPermaLink="true">https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=10829</guid>
<link>https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=10829</link>
<category><![CDATA[Мақолалар  / Ҳадис  / Фиқҳ]]></category>
<dc:creator>nasafziyo5632</dc:creator>
<pubDate>Wed, 25 Sep 2024 10:24:58 +0500</pubDate>
<description><![CDATA[<img src="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2024-09/1727241985_1727241886463.png" class="fr-fic fr-dib" alt="">]]></description>
<turbo:content><![CDATA[ Намозга киришда қўллар қулоқ баробаригача кўтарилиб, қўлнинг бош бармоғи қулоқнинг юмшоғига етказилади ва такбири таҳрима – “Аллоҳу акбар” лафзини айтиб намозга кирилади.<br><br>Қўллар кўтарилганда кафтнинг ички томони Қиблага қаратилиб, бармоқлар бироз очилган ҳолатда бўлади. Намозга киришда қўллар қулоқ баробаригача кўтарилиши ҳақида бир қанча ҳадислар келган бўлиб, қуйида улардан баъзиларини келтирамиз:<br><br>Воил ибн Ҳужр розияллоҳу анҳу: “Мен Набий соллаллоҳу алайҳи васалламни намозга киришда такбир айтиб, қўлларини кўтариб, қулоқлари баробарига кўтарганларини кўрдим”, дедилар (Имом Муслим ривояти).<br><br>Молик ибн Ҳувайрис розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон (намозга кириш учун) такбир айтсалар, икки қўлларини қулоқлари баробарига кўтарар эдилар” (Имом Муслим ривояти).<br><br>Анас ибн Молик розияллоҳу анҳу ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам намозга киришда такбир айтиб, икки бош бармоқларини қулоқлари баробаригача кўтарар эдилар” (Имом Ҳоким, Имом Дорақутний ривояти).<br><br>Уламоларимиз: “Ҳадисларда келган “қўлни қулоқ баробарига кўтариш”дан мақсад – уни қулоққа теккизишдир, чунки қулоқнинг юмшоғига қўл тегиши қўлнинг қулоқ баробарига кўтарилганининг аниқ белгисидир”, деганлар.<br><br>Бу ҳақда “Ал Баҳрур-роиқ шарҳи канзуд-дақоиқ” китобида қуйидагилар айтилган: “Ҳадисдаги тенглаштиришдан мақсад – икки қўлни қулоқларга тенглашганига ишонч ҳосил қилиш учун икки бош бармоқни қулоқларнинг юмшоқ жойига теккизилади”.<br><br>Намозга киришда икки қўлни қулоқ юмшоғига теккизиш ҳақида “Дуррул Мухтор” китобида қуйидагилар айтилади:<br>“Икки бош бармоқни қулоғларнинг юмшоқ жойига теккизган ҳолатда такбир айтиш – ҳадислардаги тенглаштиришдан кўзда тутилган нарса шудир. Чунки бусиз тенглашганига ишонч ҳосил бўлмайди”.<br><br>Демак, намозга киришда такбири таҳрима айтилади ва унда қўллар қулоқ баробарича кўтарилади. Бу ҳанафий мазҳабимиз уламоларининг ижтиҳодлари бўлиб, бу борада Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан кўплаб саҳиҳ ҳадислар ривоят қилинган.<br><br>Пайғамбар алайҳиссалом намозга киришда муборак қўлларини елкалари баробаригача кўтарганларига далолат қиладиган ҳадисларни мукаммал ўрганган уламоларимиз бу масалада қуйидагича хулоса қилганлар:<br><br>Совуқда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қўллари кийимлари ичида бўлгани ва у қалин кийимнинг енги бўлмагани сабабли намозга киришда қўлларини елка баробаригача кўтарганлар.<br><br>Табиийки, бундай ҳолатда қўл елкадан тепага кўтарилмайди. Совуқ бўлмаган пайтларда Пайғамбар алайҳиссаломнинг қўллари кийимларининг ичида бўлмагани учун намозга киришда қўлларини қулоқлари баробаригача кўтарганлар. Бунга машҳур саҳобий Воил ибн Ҳужрнинг қуйидаги ривоятлари далолат қилади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига борга – нимда у зотни икки қўлларини қулоқлари баробарига кўтарган ҳолда такбир айтганларини кўрдим. Кейинги йил борганимда эса улар (Пайғамбаримиз ва саҳобалар)нинг устиларида (қалин) кийимлари бор эди. (Улар намозга киришда) қўлларини кўкрак баробаригача кўтардилар” (Имом Таҳовий ривояти).<br><br>Машҳур муҳаддис Имом Абу Жаъфар Таҳовий раҳматуллоҳи алайҳ мазкур ҳадисдан қуйидаги хулосани чиқарганлар: “Демак, Воил ибн Ҳужр розияллоҳу анҳунинг (Пайғамбаримиз ва саҳобалар намозга киришда) қўлларини елкаларигача кўтарар эдилар деган ҳадислари қўллари кийимлари ичида бўлган пайтга тегишлидир. Аммо (Пайғамбаримиз ва саҳобалар намозга киришда) қўлларини қулоқларигача кўтардилар, деган ҳадислари қўллари кийимлари ичида бўлмаган пайтга тегишлидир.<br><br>Шундай экан, биз ҳанафийлар такбири таҳримада қўл кўтариш ҳақидаги Воил ибн Ҳужр розияллоҳу анҳу ривоят қилган ҳадисларини барчасига амал қиламиз: Совуқ сабабли қўллар кийим ичида бўлган пайтда қўлни кўтариш мумкин бўладиган жойгача кўтарамиз. У ҳам бўлса елка баробаридир. Агар қўллар кийим ичида бўлмаса Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга ўхшаб қўлларимизни қулоққача кўтарамиз” (“Шарҳ маони-л-осор” китоби). ]]></turbo:content>
<content:encoded><![CDATA[ Намозга киришда қўллар қулоқ баробаригача кўтарилиб, қўлнинг бош бармоғи қулоқнинг юмшоғига етказилади ва такбири таҳрима – “Аллоҳу акбар” лафзини айтиб намозга кирилади.<br><br>Қўллар кўтарилганда кафтнинг ички томони Қиблага қаратилиб, бармоқлар бироз очилган ҳолатда бўлади. Намозга киришда қўллар қулоқ баробаригача кўтарилиши ҳақида бир қанча ҳадислар келган бўлиб, қуйида улардан баъзиларини келтирамиз:<br><br>Воил ибн Ҳужр розияллоҳу анҳу: “Мен Набий соллаллоҳу алайҳи васалламни намозга киришда такбир айтиб, қўлларини кўтариб, қулоқлари баробарига кўтарганларини кўрдим”, дедилар (Имом Муслим ривояти).<br><br>Молик ибн Ҳувайрис розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон (намозга кириш учун) такбир айтсалар, икки қўлларини қулоқлари баробарига кўтарар эдилар” (Имом Муслим ривояти).<br><br>Анас ибн Молик розияллоҳу анҳу ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам намозга киришда такбир айтиб, икки бош бармоқларини қулоқлари баробаригача кўтарар эдилар” (Имом Ҳоким, Имом Дорақутний ривояти).<br><br>Уламоларимиз: “Ҳадисларда келган “қўлни қулоқ баробарига кўтариш”дан мақсад – уни қулоққа теккизишдир, чунки қулоқнинг юмшоғига қўл тегиши қўлнинг қулоқ баробарига кўтарилганининг аниқ белгисидир”, деганлар.<br><br>Бу ҳақда “Ал Баҳрур-роиқ шарҳи канзуд-дақоиқ” китобида қуйидагилар айтилган: “Ҳадисдаги тенглаштиришдан мақсад – икки қўлни қулоқларга тенглашганига ишонч ҳосил қилиш учун икки бош бармоқни қулоқларнинг юмшоқ жойига теккизилади”.<br><br>Намозга киришда икки қўлни қулоқ юмшоғига теккизиш ҳақида “Дуррул Мухтор” китобида қуйидагилар айтилади:<br>“Икки бош бармоқни қулоғларнинг юмшоқ жойига теккизган ҳолатда такбир айтиш – ҳадислардаги тенглаштиришдан кўзда тутилган нарса шудир. Чунки бусиз тенглашганига ишонч ҳосил бўлмайди”.<br><br>Демак, намозга киришда такбири таҳрима айтилади ва унда қўллар қулоқ баробарича кўтарилади. Бу ҳанафий мазҳабимиз уламоларининг ижтиҳодлари бўлиб, бу борада Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан кўплаб саҳиҳ ҳадислар ривоят қилинган.<br><br>Пайғамбар алайҳиссалом намозга киришда муборак қўлларини елкалари баробаригача кўтарганларига далолат қиладиган ҳадисларни мукаммал ўрганган уламоларимиз бу масалада қуйидагича хулоса қилганлар:<br><br>Совуқда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қўллари кийимлари ичида бўлгани ва у қалин кийимнинг енги бўлмагани сабабли намозга киришда қўлларини елка баробаригача кўтарганлар.<br><br>Табиийки, бундай ҳолатда қўл елкадан тепага кўтарилмайди. Совуқ бўлмаган пайтларда Пайғамбар алайҳиссаломнинг қўллари кийимларининг ичида бўлмагани учун намозга киришда қўлларини қулоқлари баробаригача кўтарганлар. Бунга машҳур саҳобий Воил ибн Ҳужрнинг қуйидаги ривоятлари далолат қилади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига борга – нимда у зотни икки қўлларини қулоқлари баробарига кўтарган ҳолда такбир айтганларини кўрдим. Кейинги йил борганимда эса улар (Пайғамбаримиз ва саҳобалар)нинг устиларида (қалин) кийимлари бор эди. (Улар намозга киришда) қўлларини кўкрак баробаригача кўтардилар” (Имом Таҳовий ривояти).<br><br>Машҳур муҳаддис Имом Абу Жаъфар Таҳовий раҳматуллоҳи алайҳ мазкур ҳадисдан қуйидаги хулосани чиқарганлар: “Демак, Воил ибн Ҳужр розияллоҳу анҳунинг (Пайғамбаримиз ва саҳобалар намозга киришда) қўлларини елкаларигача кўтарар эдилар деган ҳадислари қўллари кийимлари ичида бўлган пайтга тегишлидир. Аммо (Пайғамбаримиз ва саҳобалар намозга киришда) қўлларини қулоқларигача кўтардилар, деган ҳадислари қўллари кийимлари ичида бўлмаган пайтга тегишлидир.<br><br>Шундай экан, биз ҳанафийлар такбири таҳримада қўл кўтариш ҳақидаги Воил ибн Ҳужр розияллоҳу анҳу ривоят қилган ҳадисларини барчасига амал қиламиз: Совуқ сабабли қўллар кийим ичида бўлган пайтда қўлни кўтариш мумкин бўладиган жойгача кўтарамиз. У ҳам бўлса елка баробаридир. Агар қўллар кийим ичида бўлмаса Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга ўхшаб қўлларимизни қулоққача кўтарамиз” (“Шарҳ маони-л-осор” китоби). ]]></content:encoded>
</item><item turbo="true">
<title>Таҳоратда сувни тежаб, эътибор билан ишлатинг!</title>
<guid isPermaLink="true">https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=10777</guid>
<link>https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=10777</link>
<category><![CDATA[Мақолалар   / Ҳадис   / Фиқҳ]]></category>
<dc:creator>nasafziyo5632</dc:creator>
<pubDate>Fri, 13 Sep 2024 10:10:28 +0500</pubDate>
<description><![CDATA[<a class="highslide" href="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2024-09/1726204182_1726204135800.png"><img src="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2024-09/medium/1726204182_1726204135800.png" class="fr-fic fr-dib" alt=""></a><br>]]></description>
<turbo:content><![CDATA[ <i>Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.<br>Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.<br>Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.</i><br>عَنْ أَنَسٍ رَضِي اللهُ عَنْهُ يَقُولُ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَغْتَسِلُ بِالصَّاعِ إِلَى خَمْسَةِ أَمْدَادٍ وَيَتَوَضَّأُ بِالْمُدِّ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ.<br>Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. У киши айтадилар:<br><b>«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бир соъдан беш муддгача </b>(бўлган сув) <b>билан ғусл қилар эдилар ва бир мудд билан таҳорат қилар эдилар».</b><br><i>Бешовлари ривоят қилганлар.</i><br><b>«Соъ»</b> – 2,75 литр сув сиғадиган идиш. Бир мудд сув эса 0,688 литр бўлади. Демак, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам камида 2,75 литр сув билан, кўпи билан 3,440 литр сув ёрдамида ғусл қилганлар ва 0,688 литр сув билан таҳорат қилганлар.<br>Таҳоратда сувни иложи бўлса, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ишлатган миқдорда ишлатсак, одобни жойига қўйган бўламиз. Бунда ер юзидаги ҳаётнинг муҳим омили бўлмиш сувни тежаш тарғиботи ҳам бор.<br>Бир вақтлар «Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам сув ўта танқис жойда яшаганликлари учун шундай қилганлар», деган фикр ҳам бўлган. Лекин вақт ўтиб, ҳаёт ўзгариши туфайли сув ўта сероб жойларда ҳам муаммолар пайдо бўлмоқда. Ҳатто денгизлар ҳам қуриб қолмоқда. Бу эса каттаю кичик ҳар бир нарсада сувга нисбатан ниҳоятда тежамкор бўлиш заруратини келтириб чиқармоқда.<br><i><strong>«Ҳадис ва ҳаёт» китобининг 4-жузи асосида тайёрланди.</strong></i><br>Ушбу китоб Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитанинг 2022 йил 18 февралдаги 03-07/1102-рақамли хулосаси<br><br> ]]></turbo:content>
<content:encoded><![CDATA[ <i>Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.<br>Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.<br>Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.</i><br>عَنْ أَنَسٍ رَضِي اللهُ عَنْهُ يَقُولُ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَغْتَسِلُ بِالصَّاعِ إِلَى خَمْسَةِ أَمْدَادٍ وَيَتَوَضَّأُ بِالْمُدِّ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ.<br>Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. У киши айтадилар:<br><b>«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бир соъдан беш муддгача </b>(бўлган сув) <b>билан ғусл қилар эдилар ва бир мудд билан таҳорат қилар эдилар».</b><br><i>Бешовлари ривоят қилганлар.</i><br><b>«Соъ»</b> – 2,75 литр сув сиғадиган идиш. Бир мудд сув эса 0,688 литр бўлади. Демак, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам камида 2,75 литр сув билан, кўпи билан 3,440 литр сув ёрдамида ғусл қилганлар ва 0,688 литр сув билан таҳорат қилганлар.<br>Таҳоратда сувни иложи бўлса, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ишлатган миқдорда ишлатсак, одобни жойига қўйган бўламиз. Бунда ер юзидаги ҳаётнинг муҳим омили бўлмиш сувни тежаш тарғиботи ҳам бор.<br>Бир вақтлар «Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам сув ўта танқис жойда яшаганликлари учун шундай қилганлар», деган фикр ҳам бўлган. Лекин вақт ўтиб, ҳаёт ўзгариши туфайли сув ўта сероб жойларда ҳам муаммолар пайдо бўлмоқда. Ҳатто денгизлар ҳам қуриб қолмоқда. Бу эса каттаю кичик ҳар бир нарсада сувга нисбатан ниҳоятда тежамкор бўлиш заруратини келтириб чиқармоқда.<br><i><strong>«Ҳадис ва ҳаёт» китобининг 4-жузи асосида тайёрланди.</strong></i><br>Ушбу китоб Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитанинг 2022 йил 18 февралдаги 03-07/1102-рақамли хулосаси<br><br> ]]></content:encoded>
</item><item turbo="true">
<title>Иддаси чиқмаган аёлга уйланса бўладими?</title>
<guid isPermaLink="true">https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=10443</guid>
<link>https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=10443</link>
<category><![CDATA[Мақолалар    / Фиқҳ]]></category>
<dc:creator>nasafziyo5632</dc:creator>
<pubDate>Tue, 30 Apr 2024 11:56:34 +0500</pubDate>
<description><![CDATA[<a class="highslide" href="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2024-04/1714460252_1714460177754.png"><img src="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2024-04/medium/1714460252_1714460177754.png" class="fr-fic fr-dib" alt=""></a><br>]]></description>
<turbo:content><![CDATA[ <i>Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.<br>Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.<br>Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.</i><br>Эридан талоқ билан ёки эри ўлиб ажралган аёл киши белгиланган идда муддати тугамасдан бошқа киши билан никоҳланиши дуруст эмас. Бирор аёлга уйланмоқчи бўлган одам бу нарсаларни билиб олиши муҳим. Токи, ҳаром ва маъсиятга қадам қўймаслик учун. Бундай никоҳ фосид (бузуқ) никоҳ бўлади ва аслида боғланмаган бўлади. Била туриб бундай «никоҳ» билан бирга яшаётганлар Аллоҳ ва ўзлари орасида яъни диёнатан зинокор ҳукмида бўладилар. Ва қаттиқ гуноҳкор бўладилар. Гарчи, ўзгалар кўзида оилали бўлиб кўринсалар ҳам. <br><br>Бу ишнинг ҳаромлигини билган заҳоти эр ёки аёл бирга яшашдан тийилиб, бир-биридан узоқлашиши лозим. Агар улар билгандан кейин ҳам яшайверса, қози уларни ажратиб қўйиши керак. <br><br>Фосид никоҳ билан бирга яшаётган эркак ва аёлнинг ҳар бири наригисининг иштирокисиз ҳам бу турмушни бекор қилиб, тўхтатиш ҳуқуқига эга. Чунки, маъсиятдан имкон қадар тезроқ қутулиш фарздир. <br><br>Агар шу каби никоҳ билан бирга яшай бошлаган эркак ва аёл ўзаро жинсий муносабатда бўлган бўлсалар, эркак аёлга маҳри мисл бериши вожиб бўлиб қолади.<br><br>Фосид никоҳдан туғилган фарзанд эҳтиётан эркакка нисбат берилади. Бунинг учун ораларида жинсий яқинлик содир бўлган пайтидан бошлаб энг камида олти ой ўтиб туғилган бўлиши керак. Бордию, ватийдан олти ой ўтмасдан аёл бола туғса, насаб собит бўлмайди. Зеро, ҳомиладорлик муддатининг энг ози олти ойдир. Бу имом Муҳаммаднинг қавли бўлиб, фатво шунга кўрадир. Аммо, имом Абу Ҳанифа ва Абу Юсуф раҳимаҳумаллоҳга кўра, мазкур муддат никоҳ ақдидан бошлаб ҳисобланади.<br><br>Фосид никоҳ билан бирга яшаётган кишилар орасида талоқ рўёбга чиқмайди. Яъни, талоқ бу ўринда баҳс мавзуси эмас. Агар фосид никоҳ билан бирга яшаётган эр аёлга уч талоқсан деса ҳам бу билан мазкур аёлга саҳиҳ ақд билан уйланиш унга ҳаром бўлиб қолмайди. Балки, бундай «оила» муторака (бир-бирини тарк этиш) билан бир-биридан ажрашади. Эр томонидан бу иш «кет, сени тарк этдим, озод қилдим, бор, эрга тег» каби сўзлар билан ҳосил бўлади.<br><br>Фосид никоҳ билан бирга яшаётган эркак ва аёл бу иш ҳаромлигини билгач, барча шартлари топилган янги никоҳ ақди билан бир-бирларига никоҳланишлари мумкин. Моликий мазҳабида эса бундай никоҳ билан бирга яшаган эр ва аёл ораси ажратиб қўйилгач, бир-бирига никоҳланиши абадийян ҳаром бўлади.<br><br><i><strong>Алишер Султонходжаев</strong></i><br><br> ]]></turbo:content>
<content:encoded><![CDATA[ <i>Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.<br>Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.<br>Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.</i><br>Эридан талоқ билан ёки эри ўлиб ажралган аёл киши белгиланган идда муддати тугамасдан бошқа киши билан никоҳланиши дуруст эмас. Бирор аёлга уйланмоқчи бўлган одам бу нарсаларни билиб олиши муҳим. Токи, ҳаром ва маъсиятга қадам қўймаслик учун. Бундай никоҳ фосид (бузуқ) никоҳ бўлади ва аслида боғланмаган бўлади. Била туриб бундай «никоҳ» билан бирга яшаётганлар Аллоҳ ва ўзлари орасида яъни диёнатан зинокор ҳукмида бўладилар. Ва қаттиқ гуноҳкор бўладилар. Гарчи, ўзгалар кўзида оилали бўлиб кўринсалар ҳам. <br><br>Бу ишнинг ҳаромлигини билган заҳоти эр ёки аёл бирга яшашдан тийилиб, бир-биридан узоқлашиши лозим. Агар улар билгандан кейин ҳам яшайверса, қози уларни ажратиб қўйиши керак. <br><br>Фосид никоҳ билан бирга яшаётган эркак ва аёлнинг ҳар бири наригисининг иштирокисиз ҳам бу турмушни бекор қилиб, тўхтатиш ҳуқуқига эга. Чунки, маъсиятдан имкон қадар тезроқ қутулиш фарздир. <br><br>Агар шу каби никоҳ билан бирга яшай бошлаган эркак ва аёл ўзаро жинсий муносабатда бўлган бўлсалар, эркак аёлга маҳри мисл бериши вожиб бўлиб қолади.<br><br>Фосид никоҳдан туғилган фарзанд эҳтиётан эркакка нисбат берилади. Бунинг учун ораларида жинсий яқинлик содир бўлган пайтидан бошлаб энг камида олти ой ўтиб туғилган бўлиши керак. Бордию, ватийдан олти ой ўтмасдан аёл бола туғса, насаб собит бўлмайди. Зеро, ҳомиладорлик муддатининг энг ози олти ойдир. Бу имом Муҳаммаднинг қавли бўлиб, фатво шунга кўрадир. Аммо, имом Абу Ҳанифа ва Абу Юсуф раҳимаҳумаллоҳга кўра, мазкур муддат никоҳ ақдидан бошлаб ҳисобланади.<br><br>Фосид никоҳ билан бирга яшаётган кишилар орасида талоқ рўёбга чиқмайди. Яъни, талоқ бу ўринда баҳс мавзуси эмас. Агар фосид никоҳ билан бирга яшаётган эр аёлга уч талоқсан деса ҳам бу билан мазкур аёлга саҳиҳ ақд билан уйланиш унга ҳаром бўлиб қолмайди. Балки, бундай «оила» муторака (бир-бирини тарк этиш) билан бир-биридан ажрашади. Эр томонидан бу иш «кет, сени тарк этдим, озод қилдим, бор, эрга тег» каби сўзлар билан ҳосил бўлади.<br><br>Фосид никоҳ билан бирга яшаётган эркак ва аёл бу иш ҳаромлигини билгач, барча шартлари топилган янги никоҳ ақди билан бир-бирларига никоҳланишлари мумкин. Моликий мазҳабида эса бундай никоҳ билан бирга яшаган эр ва аёл ораси ажратиб қўйилгач, бир-бирига никоҳланиши абадийян ҳаром бўлади.<br><br><i><strong>Алишер Султонходжаев</strong></i><br><br> ]]></content:encoded>
</item><item turbo="true">
<title>ОМОНАТ ҚЎЙИЛГАН НАРСАНИ ИШЛАТИБ БЎЛМАЙДИМИ?</title>
<guid isPermaLink="true">https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=10074</guid>
<link>https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=10074</link>
<category><![CDATA[Фиқҳ]]></category>
<dc:creator>nasafziyo5632</dc:creator>
<pubDate>Thu, 11 Jan 2024 10:56:13 +0500</pubDate>
<description><![CDATA[<img src="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2024-01/1704952623_1704952528972.png" class="fr-fic fr-dib" alt="">]]></description>
<turbo:content><![CDATA[ <br><span style="font-size:24px;">❓1155-CАВОЛ: Менга бир дўстим пул бериб буни фалончига бериб қўй, сенга омонат деди. Шу пулни ўз эҳтиёжим учун сарфладим. Лекин дўстим айтган вақтда унинг пулини айтилган одамга етказдим. Менинг ишимда бирор хато бўлмадими?<br><br>💬 ЖАВОБ: Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм.<br>Албатта, бу ишда хатолик бор. Яъни сизга берилган пул омонат ҳисобланиб, уни омонат эгасининг розилигисиз ўз эҳтиёжингизга сарфлаш хато ва омонатга хиёнат бўлади. Албатта,омонат эгасининг розилиги билан ишлатиш мумкин. Агар эгасининг розилигисиз ишлатиб юборилган бўлса, бу омонат ҳукмидан чиқиб, тўлаб бериладиган ҳаққа айланади.<br><br>واما حكمها فوجوب الحفظ علي المودع وصيرورة المال امانة في يده ووجوب ادائه عند طلب مالكه، كذا في الشمني. الوديعة لا تودع ولا تعار ولا تؤاجر ولا ترهن، وان فعل شيئا ضمن <br><br>“Бас, унинг (омонатнинг) ҳукми, берилган кишининг ҳузурида сақланиши вожибдир.Ва унинг қўлида омонатга айланади. Ҳамда эгаси талаб қилган вақтда уни қайтарилиши шартдир. “Шуманий”да ҳам шундай зикр қилинган. Омонат молни бошқасига омонатга, орияга, ижарага ва гаровга берилмайди. Агар омонатга олган киши шулардан бирини қилса, тўлаб беради” (“Фатовои Оламгирия” китоби).<br>Валлоҳу аълам.<br><br>Ўзбекистон мусулмонлари идораси<br>Фатво маркази.</span> ]]></turbo:content>
<content:encoded><![CDATA[ <br><span style="font-size:24px;">❓1155-CАВОЛ: Менга бир дўстим пул бериб буни фалончига бериб қўй, сенга омонат деди. Шу пулни ўз эҳтиёжим учун сарфладим. Лекин дўстим айтган вақтда унинг пулини айтилган одамга етказдим. Менинг ишимда бирор хато бўлмадими?<br><br>💬 ЖАВОБ: Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм.<br>Албатта, бу ишда хатолик бор. Яъни сизга берилган пул омонат ҳисобланиб, уни омонат эгасининг розилигисиз ўз эҳтиёжингизга сарфлаш хато ва омонатга хиёнат бўлади. Албатта,омонат эгасининг розилиги билан ишлатиш мумкин. Агар эгасининг розилигисиз ишлатиб юборилган бўлса, бу омонат ҳукмидан чиқиб, тўлаб бериладиган ҳаққа айланади.<br><br>واما حكمها فوجوب الحفظ علي المودع وصيرورة المال امانة في يده ووجوب ادائه عند طلب مالكه، كذا في الشمني. الوديعة لا تودع ولا تعار ولا تؤاجر ولا ترهن، وان فعل شيئا ضمن <br><br>“Бас, унинг (омонатнинг) ҳукми, берилган кишининг ҳузурида сақланиши вожибдир.Ва унинг қўлида омонатга айланади. Ҳамда эгаси талаб қилган вақтда уни қайтарилиши шартдир. “Шуманий”да ҳам шундай зикр қилинган. Омонат молни бошқасига омонатга, орияга, ижарага ва гаровга берилмайди. Агар омонатга олган киши шулардан бирини қилса, тўлаб беради” (“Фатовои Оламгирия” китоби).<br>Валлоҳу аълам.<br><br>Ўзбекистон мусулмонлари идораси<br>Фатво маркази.</span> ]]></content:encoded>
</item><item turbo="true">
<title>Ширкатнинг таърифи, рукни ва шартлари</title>
<guid isPermaLink="true">https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=9905</guid>
<link>https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=9905</link>
<category><![CDATA[Мақолалар      / Фиқҳ]]></category>
<dc:creator>nasafziyo5632</dc:creator>
<pubDate>Wed, 15 Nov 2023 15:25:12 +0500</pubDate>
<description><![CDATA[<img src="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2023-11/1700044014_1700043971750.png" class="fr-fic fr-dib" alt="">]]></description>
<turbo:content><![CDATA[ <div style="text-align:justify;"><span style="font-size:18px;">“Шарикат” ёки “ширкат” луғатда “аралашиб кетиш” деган маънони англатади. <br>Ислом шариатида эса ширкат сармоя ва фойда хусусида шерик бўлганлар орасидаги ақддан иборатдир. </span></div><div style="text-align:justify;"><span style="font-size:18px;">Ширкат муомаласи борасида Қуръони Каримнинг бир неча ерида далиллар келган. Аллоҳ таоло Қуръони Каримда марҳамат қилиб айтади: <br><b>[</b><b><span dir="rtl">فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ</span></b><b>]</b><br><b>“Бас улар учдан бирига шерикдирлар”.</b> (Нисо сураси, 12-оят). Яъни меросга қолган молнинг учдан бирига шерик бўлиб эгалик қиладилар, деганидир. <br> Шунингдек, Аллоҳ таоло яна марҳамат қилиб айтадики: <br><b>[</b><b><span dir="rtl">وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ</span></b><b>]</b><br><b>“Албатта, кўп шериклар бир- бирларига зулм қилурлар. </b><b>Иймон келтириб, солиҳ амал қилганларгина мустасно”</b> (Сод сураси, 24-оят). <br>Шунингдек ширкат борасида ҳадислар ҳам келгандир: <br> 1<span dir="rtl">عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، عَنِ النَّبِيَّ ﷺ قَالَ: "قَالَ اللهُ تَعَالَى: أَنَا ثَالِثُ الشَّرِيكَينِ مَا لَمْ يَخُنْ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ، فَإِذَا خَانَهُ، خَرَجْتُ مِنْ بَيْنِهِمَا</span> ". <br> <span dir="rtl">رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ بِسَنَدٍ صَحِيحٍ</span> <br>Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:<br> “Набий <span dir="rtl">ﷺ</span>: “Аллоҳ таоло: Мен икки шерикнинг, модомики уларнинг бири ўз соҳибига хиёнат қилмаса, учинчисидирман. Бас, қачон унга хиёнат қилса, ораларидан чиқаман”, дейди”, дедилар”. Имом Абу Давуд ўзининг “Сунан” китобларида саҳиҳ санад билан ривоят қилганлар. <br>Ширкат шариатда икки навдир: Мулк ширкати ва ақд ширкати. <br>Мулк ширкати – икки ёки ундан кўпроқ шерикларнинг бир нарсага эгалик қилишларидир. Ушбу эгалик мерос, савдо, совға, садақа, васият молини қўшиб юбориш каби ишлар билан бўлади. Бунда шерикларнинг моли ўзларининг ихтиёрлари билан ёки ихтиёрларисиз бир – бирига аралашиб кетади. Сўнгра молларни ажратиш имкони бўлмайди (масалан, буғдой билан буғдойнинг аралашиб кетиши каби) ёки бўлса ҳам ўта машаққат билан (масалан, буғдой билан арпани аралашиб кетиши каби) бўлади. Шерикларнинг ҳар бири ўз шеригининг молига нисбатан бегона каби бўлади. Яъни бири иккинчисининг рухсатисиз шеригининг молини тасарруф қила олмайди. Аммо ўз улушини тасарруф қила олади. Мол аралаштириб юборилганда эса шеригининг изнисиз умуман тасарруф қила олмайди. <br>Ақд ширкати – унинг рукни: ийжоб ва қабулдир. Яъни икки шерикдан бири: “Мен сенга фалон ишда шерик бўлдим”,- дейиши ва иккинчисининг: “Қабул қилдим”,- дейиши ила тузилади. Ақд ширкатининг шарти эса иккисидан бирига фойдадан муайян сумма белгиланмаслигидир. Чунки муайян сумма белгиланса ширкат баъзида бузилиб кетади. Сабаби белгиланга суммани олганидан кейин шеригига ҳеч нарса қолмаслиги мумкин. <br> Ақд ширкати тўрт хил бўлади: <br> 1. Муфоваза(тенглик) ширкати. <br> 2. Инон ширкати <br> 3. Ишчилар ширкати. <br> 4. Вужуҳ ширкати. <br>            </span></div><i>Фойдаланилган китоблар: </i><br><i> 1. Ҳидоя; </i><br><i> 2. Шарҳул виқоя; </i><br><i> 3. Мухтасар; </i><br><i> 4. Мухтасари Қудурий; </i><br><i> 5. Фиқҳул муяссар; </i><br><i> 6. Мишкатул Масобиҳ </i><br><i> 7. Фатҳул боби иноя </i><br><i> 8. Фиқҳул ҳанафий </i><br> <br> <b>Махсумов Мақсуд Маҳмут ўғли </b><br><b>“Хожа Бухорий” ўрта махсус ислом таълим муассасаси </b><br><b>Фиқҳ ва Тафсир фани ўқитувчиси</b><br><b> </b><br><b> </b><br>  ]]></turbo:content>
<content:encoded><![CDATA[ <div style="text-align:justify;"><span style="font-size:18px;">“Шарикат” ёки “ширкат” луғатда “аралашиб кетиш” деган маънони англатади. <br>Ислом шариатида эса ширкат сармоя ва фойда хусусида шерик бўлганлар орасидаги ақддан иборатдир. </span></div><div style="text-align:justify;"><span style="font-size:18px;">Ширкат муомаласи борасида Қуръони Каримнинг бир неча ерида далиллар келган. Аллоҳ таоло Қуръони Каримда марҳамат қилиб айтади: <br><b>[</b><b><span dir="rtl">فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ</span></b><b>]</b><br><b>“Бас улар учдан бирига шерикдирлар”.</b> (Нисо сураси, 12-оят). Яъни меросга қолган молнинг учдан бирига шерик бўлиб эгалик қиладилар, деганидир. <br> Шунингдек, Аллоҳ таоло яна марҳамат қилиб айтадики: <br><b>[</b><b><span dir="rtl">وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ</span></b><b>]</b><br><b>“Албатта, кўп шериклар бир- бирларига зулм қилурлар. </b><b>Иймон келтириб, солиҳ амал қилганларгина мустасно”</b> (Сод сураси, 24-оят). <br>Шунингдек ширкат борасида ҳадислар ҳам келгандир: <br> 1<span dir="rtl">عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، عَنِ النَّبِيَّ ﷺ قَالَ: "قَالَ اللهُ تَعَالَى: أَنَا ثَالِثُ الشَّرِيكَينِ مَا لَمْ يَخُنْ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ، فَإِذَا خَانَهُ، خَرَجْتُ مِنْ بَيْنِهِمَا</span> ". <br> <span dir="rtl">رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ بِسَنَدٍ صَحِيحٍ</span> <br>Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:<br> “Набий <span dir="rtl">ﷺ</span>: “Аллоҳ таоло: Мен икки шерикнинг, модомики уларнинг бири ўз соҳибига хиёнат қилмаса, учинчисидирман. Бас, қачон унга хиёнат қилса, ораларидан чиқаман”, дейди”, дедилар”. Имом Абу Давуд ўзининг “Сунан” китобларида саҳиҳ санад билан ривоят қилганлар. <br>Ширкат шариатда икки навдир: Мулк ширкати ва ақд ширкати. <br>Мулк ширкати – икки ёки ундан кўпроқ шерикларнинг бир нарсага эгалик қилишларидир. Ушбу эгалик мерос, савдо, совға, садақа, васият молини қўшиб юбориш каби ишлар билан бўлади. Бунда шерикларнинг моли ўзларининг ихтиёрлари билан ёки ихтиёрларисиз бир – бирига аралашиб кетади. Сўнгра молларни ажратиш имкони бўлмайди (масалан, буғдой билан буғдойнинг аралашиб кетиши каби) ёки бўлса ҳам ўта машаққат билан (масалан, буғдой билан арпани аралашиб кетиши каби) бўлади. Шерикларнинг ҳар бири ўз шеригининг молига нисбатан бегона каби бўлади. Яъни бири иккинчисининг рухсатисиз шеригининг молини тасарруф қила олмайди. Аммо ўз улушини тасарруф қила олади. Мол аралаштириб юборилганда эса шеригининг изнисиз умуман тасарруф қила олмайди. <br>Ақд ширкати – унинг рукни: ийжоб ва қабулдир. Яъни икки шерикдан бири: “Мен сенга фалон ишда шерик бўлдим”,- дейиши ва иккинчисининг: “Қабул қилдим”,- дейиши ила тузилади. Ақд ширкатининг шарти эса иккисидан бирига фойдадан муайян сумма белгиланмаслигидир. Чунки муайян сумма белгиланса ширкат баъзида бузилиб кетади. Сабаби белгиланга суммани олганидан кейин шеригига ҳеч нарса қолмаслиги мумкин. <br> Ақд ширкати тўрт хил бўлади: <br> 1. Муфоваза(тенглик) ширкати. <br> 2. Инон ширкати <br> 3. Ишчилар ширкати. <br> 4. Вужуҳ ширкати. <br>            </span></div><i>Фойдаланилган китоблар: </i><br><i> 1. Ҳидоя; </i><br><i> 2. Шарҳул виқоя; </i><br><i> 3. Мухтасар; </i><br><i> 4. Мухтасари Қудурий; </i><br><i> 5. Фиқҳул муяссар; </i><br><i> 6. Мишкатул Масобиҳ </i><br><i> 7. Фатҳул боби иноя </i><br><i> 8. Фиқҳул ҳанафий </i><br> <br> <b>Махсумов Мақсуд Маҳмут ўғли </b><br><b>“Хожа Бухорий” ўрта махсус ислом таълим муассасаси </b><br><b>Фиқҳ ва Тафсир фани ўқитувчиси</b><br><b> </b><br><b> </b><br>  ]]></content:encoded>
</item><item turbo="true">
<title>Ваколатнинг таърифи ва шартлари</title>
<guid isPermaLink="true">https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=9907</guid>
<link>https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=9907</link>
<category><![CDATA[Мақолалар       / Фиқҳ]]></category>
<dc:creator>nasafziyo5632</dc:creator>
<pubDate>Tue, 14 Nov 2023 15:30:38 +0500</pubDate>
<description><![CDATA[<a class="highslide" href="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2023-11/1700044245_1700044213364.png"><img src="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2023-11/medium/1700044245_1700044213364.png" class="fr-fic fr-dib" alt=""></a><br>]]></description>
<turbo:content><![CDATA[ <span style="font-size:18px;">Ваколат луғатда сақлаш маъносини англатади. Аллоҳ таолонинг гўзал исмларидан бўлмиш “Ал-Вакил” ҳам шу жумладандир, яъни “Сақловчи” маъносидадир. <br>Аллоҳ Ўзининг муборак китобида шундай марҳамат қилади: <br><b>( </b><b><span dir="rtl">حَسْبُنَا اللهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ</span></b><b>)</b> (Оли Имрон 173)<br><b>“Аллоҳнинг Ўзи етарли ва У қандай ҳам яхши вакил” </b><br>Вакил: “Молимга сени вакил қилдим”, деса, вакил қилинган киши фақатгина молни сақлашга эгалик қила олади. <br>Яна топширмоқ ва суянмоқ деган маъноларни ҳам англатади. Таваккул қилиш ҳам шу маънодандир. Яъни ишларни Аллоҳга топширишдир. Аллоҳ таоло Юсуф сурасининг 67-оятида марҳамат қилиб айтади: <br><b>(</b><b><span dir="rtl">إلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ۖ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ</span></b><b>)</b><br><b>“Унгагина таваккал қилдим. Таваккал қилгувчилар фақат Унгагина таваккал қилсинлар” </b><br>Шаръий истелоҳда эса: <br>Олди-сотдида ва шунга ўхшаш нарсаларда тасарруфни ўзидан бошқага топширишдир. <br>            Шартлари: <br>            Вакил қилувчи вояга етган ҳур бўлиши билан бирга тасарруфга эга бўлмоқлиги; <br>            Вакил қилинган киши тасарруфга ақли етадиган бўлиши; <br>            Вакил ўзига буюрилган ишни бажаришга қасд қилмоғИ; <br>            Ваколатнинг шариатга киритилиши <br>            Ваколат Қуръон, Суннат ва ижмў бўйича жоиздир. Қуйида Қуръон ва Суннатдан бир нечта мисолларни келтирамиз. <br>Аллоҳ таоло Каҳф сурасининг 19-оятида шундай марҳамат қилади. <br><b>[</b><b><span dir="rtl">فَابْعَثُوا أَحَدَكُم بِوَرِقِكُمْ هَٰذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنظُرْ أَيُّهَا أَزْكَىٰ طَعَامًا فَلْيَأْتِكُم بِرِزْقٍ مِّنْهُ</span></b><b>]</b><br> “Шаҳарга бирингизни ушбу пулингиз ила юборинг, назар солиб, яхши таомни танлаб, ундан ризқ келтирсин.” <br>Ушбу оятда сотиб олиш учун вакил қилишга далил бор. <br> Нисо сурасининг 35- ояти эса: <br><b>(</b><b><span dir="rtl">فَابْعَثُوا حَكَمًا مِّنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِّنْ أَهْلِهَا</span></b><b>)</b><br><b>“У</b> <b>(</b>эр<b>)нинг аҳлидан бир ҳакам ва бу (</b>хотин<b>)нинг аҳлидан бир ҳакам юборинг”</b> <br> Эр ва хотин номидан вакил сайлашга далил бўла олади. <br> <span dir="rtl">عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قال: وَكَّلَنِي رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحِفْظِ زَكَاةِ رَمَضَانَ، </span><br> (<span dir="rtl">رَوَاهُ الْبُخَارِى</span>) <br>Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: <br> “Расулуллоҳ <span dir="rtl">ﷺ</span> мени Рамазон закотини муҳофаза қилишга вакил қилдилар”. (Бухорий ривоят қилган) <br>Бу эса Суннатдан бўлган далилдир. </span><br><i>Фойдаланилган китоблар:</i><br><i> 1. Ҳидоя; </i><br><i> 2. Шарҳул виқоя; </i><br><i> 3  Мухтасар; </i><br><i> 4. Мухтасари Қудурий; </i><br><i> 5. Фиқҳул муяссар; </i><br><i> 6. Мишкатул Масобиҳ </i><br><i> 7.</i><i> </i><i>Фатҳул боби иноя </i><br><i> 8.</i><i> </i><i>Фиқҳул ҳанафий </i><br> <br><b> Махсумов Мақсуд Маҳмут ўғли </b><br><b>“Хожа Бухорий” ўрта махсус ислом таълим муассасаси </b><br><b>Фиқҳ ва Тафсир фани ўқитувчиси</b><br><b><span dir="rtl"> </span></b> ]]></turbo:content>
<content:encoded><![CDATA[ <span style="font-size:18px;">Ваколат луғатда сақлаш маъносини англатади. Аллоҳ таолонинг гўзал исмларидан бўлмиш “Ал-Вакил” ҳам шу жумладандир, яъни “Сақловчи” маъносидадир. <br>Аллоҳ Ўзининг муборак китобида шундай марҳамат қилади: <br><b>( </b><b><span dir="rtl">حَسْبُنَا اللهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ</span></b><b>)</b> (Оли Имрон 173)<br><b>“Аллоҳнинг Ўзи етарли ва У қандай ҳам яхши вакил” </b><br>Вакил: “Молимга сени вакил қилдим”, деса, вакил қилинган киши фақатгина молни сақлашга эгалик қила олади. <br>Яна топширмоқ ва суянмоқ деган маъноларни ҳам англатади. Таваккул қилиш ҳам шу маънодандир. Яъни ишларни Аллоҳга топширишдир. Аллоҳ таоло Юсуф сурасининг 67-оятида марҳамат қилиб айтади: <br><b>(</b><b><span dir="rtl">إلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ۖ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ</span></b><b>)</b><br><b>“Унгагина таваккал қилдим. Таваккал қилгувчилар фақат Унгагина таваккал қилсинлар” </b><br>Шаръий истелоҳда эса: <br>Олди-сотдида ва шунга ўхшаш нарсаларда тасарруфни ўзидан бошқага топширишдир. <br>            Шартлари: <br>            Вакил қилувчи вояга етган ҳур бўлиши билан бирга тасарруфга эга бўлмоқлиги; <br>            Вакил қилинган киши тасарруфга ақли етадиган бўлиши; <br>            Вакил ўзига буюрилган ишни бажаришга қасд қилмоғИ; <br>            Ваколатнинг шариатга киритилиши <br>            Ваколат Қуръон, Суннат ва ижмў бўйича жоиздир. Қуйида Қуръон ва Суннатдан бир нечта мисолларни келтирамиз. <br>Аллоҳ таоло Каҳф сурасининг 19-оятида шундай марҳамат қилади. <br><b>[</b><b><span dir="rtl">فَابْعَثُوا أَحَدَكُم بِوَرِقِكُمْ هَٰذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنظُرْ أَيُّهَا أَزْكَىٰ طَعَامًا فَلْيَأْتِكُم بِرِزْقٍ مِّنْهُ</span></b><b>]</b><br> “Шаҳарга бирингизни ушбу пулингиз ила юборинг, назар солиб, яхши таомни танлаб, ундан ризқ келтирсин.” <br>Ушбу оятда сотиб олиш учун вакил қилишга далил бор. <br> Нисо сурасининг 35- ояти эса: <br><b>(</b><b><span dir="rtl">فَابْعَثُوا حَكَمًا مِّنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِّنْ أَهْلِهَا</span></b><b>)</b><br><b>“У</b> <b>(</b>эр<b>)нинг аҳлидан бир ҳакам ва бу (</b>хотин<b>)нинг аҳлидан бир ҳакам юборинг”</b> <br> Эр ва хотин номидан вакил сайлашга далил бўла олади. <br> <span dir="rtl">عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قال: وَكَّلَنِي رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحِفْظِ زَكَاةِ رَمَضَانَ، </span><br> (<span dir="rtl">رَوَاهُ الْبُخَارِى</span>) <br>Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: <br> “Расулуллоҳ <span dir="rtl">ﷺ</span> мени Рамазон закотини муҳофаза қилишга вакил қилдилар”. (Бухорий ривоят қилган) <br>Бу эса Суннатдан бўлган далилдир. </span><br><i>Фойдаланилган китоблар:</i><br><i> 1. Ҳидоя; </i><br><i> 2. Шарҳул виқоя; </i><br><i> 3  Мухтасар; </i><br><i> 4. Мухтасари Қудурий; </i><br><i> 5. Фиқҳул муяссар; </i><br><i> 6. Мишкатул Масобиҳ </i><br><i> 7.</i><i> </i><i>Фатҳул боби иноя </i><br><i> 8.</i><i> </i><i>Фиқҳул ҳанафий </i><br> <br><b> Махсумов Мақсуд Маҳмут ўғли </b><br><b>“Хожа Бухорий” ўрта махсус ислом таълим муассасаси </b><br><b>Фиқҳ ва Тафсир фани ўқитувчиси</b><br><b><span dir="rtl"> </span></b> ]]></content:encoded>
</item><item turbo="true">
<title>Ваколатнинг таърифи ва шартлари</title>
<guid isPermaLink="true">https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=9906</guid>
<link>https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=9906</link>
<category><![CDATA[Мақолалар        / Фиқҳ]]></category>
<dc:creator>nasafziyo5632</dc:creator>
<pubDate>Tue, 14 Nov 2023 15:27:33 +0500</pubDate>
<description><![CDATA[<a class="highslide" href="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2023-11/1700044223_1700044137595.png"><img src="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2023-11/medium/1700044223_1700044137595.png" class="fr-fic fr-dib" alt=""></a><br>]]></description>
<turbo:content><![CDATA[ <div style="text-align:justify;"><span style="font-size:18px;">Ваколат луғатда сақлаш маъносини англатади. Аллоҳ таолонинг гўзал исмларидан бўлмиш “Ал-Вакил” ҳам шу жумладандир, яъни “Сақловчи” маъносидадир. <br>Аллоҳ Ўзининг муборак китобида шундай марҳамат қилади: <br><b>( </b><b><span dir="rtl">حَسْبُنَا اللهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ</span></b><b>)</b> (Оли Имрон 173)<br><b>“Аллоҳнинг Ўзи етарли ва У қандай ҳам яхши вакил” </b><br> Вакил: “Молимга сени вакил қилдим”, деса, вакил қилинган киши фақатгина молни сақлашга эгалик қила олади. <br>Яна топширмоқ ва суянмоқ деган маъноларни ҳам англатади. Таваккул қилиш ҳам шу маънодандир. Яъни ишларни Аллоҳга топширишдир. Аллоҳ таоло Юсуф сурасининг 67-оятида марҳамат қилиб айтади: <br><b>(</b><b><span dir="rtl">إلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ۖ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ</span></b><b>)</b><br><b>“Унгагина таваккал қилдим. Таваккал қилгувчилар фақат Унгагина таваккал қилсинлар” </b><br>Шаръий истелоҳда эса: <br> Олди-сотдида ва шунга ўхшаш нарсаларда тасарруфни ўзидан бошқага топширишдир. <br>            Шартлари: <br>            Вакил қилувчи вояга етган ҳур бўлиши билан бирга тасарруфга эга бўлмоқлиги; <br>            Вакил қилинган киши тасарруфга ақли етадиган бўлиши; <br>            Вакил ўзига буюрилган ишни бажаришга қасд қилмоғИ; <br>            Ваколатнинг шариатга киритилиши <br>            Ваколат Қуръон, Суннат ва ижмў бўйича жоиздир. Қуйида Қуръон ва Суннатдан бир нечта мисолларни келтирамиз. <br>Аллоҳ таоло Каҳф сурасининг 19-оятида шундай марҳамат қилади. <br><b>[</b><b><span dir="rtl">فَابْعَثُوا أَحَدَكُم بِوَرِقِكُمْ هَٰذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنظُرْ أَيُّهَا أَزْكَىٰ طَعَامًا فَلْيَأْتِكُم بِرِزْقٍ مِّنْهُ</span></b><b>]</b><br> “Шаҳарга бирингизни ушбу пулингиз ила юборинг, назар солиб, яхши таомни танлаб, ундан ризқ келтирсин.” <br> Ушбу оятда сотиб олиш учун вакил қилишга далил бор. <br> Нисо сурасининг 35- ояти эса: <br><b>(</b><b><span dir="rtl">فَابْعَثُوا حَكَمًا مِّنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِّنْ أَهْلِهَا</span></b><b>)</b><br><b>“У</b> <b>(</b>эр<b>)нинг аҳлидан бир ҳакам ва бу (</b>хотин<b>)нинг аҳлидан бир ҳакам юборинг”</b> <br>Эр ва хотин номидан вакил сайлашга далил бўла олади. <br> <span dir="rtl">عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قال: وَكَّلَنِي رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحِفْظِ زَكَاةِ رَمَضَانَ، </span><br> (<span dir="rtl">رَوَاهُ الْبُخَارِى</span>) <br>Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: <br> “Расулуллоҳ <span dir="rtl">ﷺ</span> мени Рамазон закотини муҳофаза қилишга вакил қилдилар”. (Бухорий ривоят қилган) <br>Бу эса Суннатдан бўлган далилдир. </span></div><i>Фойдаланилган китоблар:</i><br><i> 1. Ҳидоя; </i><br><i> 2. Шарҳул виқоя; </i><br><i> 3  Мухтасар; </i><br><i> 4. Мухтасари Қудурий; </i><br><i> 5. Фиқҳул муяссар; </i><br><i> 6. Мишкатул Масобиҳ </i><br><i> 7.</i><i> </i><i>Фатҳул боби иноя </i><br><i> 8.</i><i> </i><i>Фиқҳул ҳанафий </i><br> <br><b> Махсумов Мақсуд Маҳмут ўғли </b><br><b>“Хожа Бухорий” ўрта махсус ислом таълим муассасаси </b><br><b>“Фиқҳ”ва “ Тафсир” фани ўқитувчиси</b><br><b><span dir="rtl"> </span></b> ]]></turbo:content>
<content:encoded><![CDATA[ <div style="text-align:justify;"><span style="font-size:18px;">Ваколат луғатда сақлаш маъносини англатади. Аллоҳ таолонинг гўзал исмларидан бўлмиш “Ал-Вакил” ҳам шу жумладандир, яъни “Сақловчи” маъносидадир. <br>Аллоҳ Ўзининг муборак китобида шундай марҳамат қилади: <br><b>( </b><b><span dir="rtl">حَسْبُنَا اللهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ</span></b><b>)</b> (Оли Имрон 173)<br><b>“Аллоҳнинг Ўзи етарли ва У қандай ҳам яхши вакил” </b><br> Вакил: “Молимга сени вакил қилдим”, деса, вакил қилинган киши фақатгина молни сақлашга эгалик қила олади. <br>Яна топширмоқ ва суянмоқ деган маъноларни ҳам англатади. Таваккул қилиш ҳам шу маънодандир. Яъни ишларни Аллоҳга топширишдир. Аллоҳ таоло Юсуф сурасининг 67-оятида марҳамат қилиб айтади: <br><b>(</b><b><span dir="rtl">إلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ۖ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ</span></b><b>)</b><br><b>“Унгагина таваккал қилдим. Таваккал қилгувчилар фақат Унгагина таваккал қилсинлар” </b><br>Шаръий истелоҳда эса: <br> Олди-сотдида ва шунга ўхшаш нарсаларда тасарруфни ўзидан бошқага топширишдир. <br>            Шартлари: <br>            Вакил қилувчи вояга етган ҳур бўлиши билан бирга тасарруфга эга бўлмоқлиги; <br>            Вакил қилинган киши тасарруфга ақли етадиган бўлиши; <br>            Вакил ўзига буюрилган ишни бажаришга қасд қилмоғИ; <br>            Ваколатнинг шариатга киритилиши <br>            Ваколат Қуръон, Суннат ва ижмў бўйича жоиздир. Қуйида Қуръон ва Суннатдан бир нечта мисолларни келтирамиз. <br>Аллоҳ таоло Каҳф сурасининг 19-оятида шундай марҳамат қилади. <br><b>[</b><b><span dir="rtl">فَابْعَثُوا أَحَدَكُم بِوَرِقِكُمْ هَٰذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنظُرْ أَيُّهَا أَزْكَىٰ طَعَامًا فَلْيَأْتِكُم بِرِزْقٍ مِّنْهُ</span></b><b>]</b><br> “Шаҳарга бирингизни ушбу пулингиз ила юборинг, назар солиб, яхши таомни танлаб, ундан ризқ келтирсин.” <br> Ушбу оятда сотиб олиш учун вакил қилишга далил бор. <br> Нисо сурасининг 35- ояти эса: <br><b>(</b><b><span dir="rtl">فَابْعَثُوا حَكَمًا مِّنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِّنْ أَهْلِهَا</span></b><b>)</b><br><b>“У</b> <b>(</b>эр<b>)нинг аҳлидан бир ҳакам ва бу (</b>хотин<b>)нинг аҳлидан бир ҳакам юборинг”</b> <br>Эр ва хотин номидан вакил сайлашга далил бўла олади. <br> <span dir="rtl">عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قال: وَكَّلَنِي رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحِفْظِ زَكَاةِ رَمَضَانَ، </span><br> (<span dir="rtl">رَوَاهُ الْبُخَارِى</span>) <br>Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: <br> “Расулуллоҳ <span dir="rtl">ﷺ</span> мени Рамазон закотини муҳофаза қилишга вакил қилдилар”. (Бухорий ривоят қилган) <br>Бу эса Суннатдан бўлган далилдир. </span></div><i>Фойдаланилган китоблар:</i><br><i> 1. Ҳидоя; </i><br><i> 2. Шарҳул виқоя; </i><br><i> 3  Мухтасар; </i><br><i> 4. Мухтасари Қудурий; </i><br><i> 5. Фиқҳул муяссар; </i><br><i> 6. Мишкатул Масобиҳ </i><br><i> 7.</i><i> </i><i>Фатҳул боби иноя </i><br><i> 8.</i><i> </i><i>Фиқҳул ҳанафий </i><br> <br><b> Махсумов Мақсуд Маҳмут ўғли </b><br><b>“Хожа Бухорий” ўрта махсус ислом таълим муассасаси </b><br><b>“Фиқҳ”ва “ Тафсир” фани ўқитувчиси</b><br><b><span dir="rtl"> </span></b> ]]></content:encoded>
</item><item turbo="true">
<title>Фидяга оид савол-жавоблар</title>
<guid isPermaLink="true">https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=8767</guid>
<link>https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=8767</link>
<category><![CDATA[Мақолалар         / Янгиликлар         / Ҳикматли дунё         / Фиқҳ]]></category>
<dc:creator>nasafziyo5632</dc:creator>
<pubDate>Wed, 29 Mar 2023 10:12:31 +0500</pubDate>
<description><![CDATA[<a class="highslide" href="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2023-03/1680066730_1680066677664.png"><img src="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2023-03/medium/1680066730_1680066677664.png" class="fr-fic fr-dib" alt=""></a>]]></description>
<turbo:content><![CDATA[ <div style="text-align:justify;"><i><span style="font-size:24px;">Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.<br>Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.<br>Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.</span></i><span style="font-size:24px;"><br><b>Савол: </b>ҳаж ибодатида «ҳажжи бадал», яъни бошқанинг ўрнига ҳаж қилиш мавжуд. Шу каби рўзада ҳам бировнинг ўрнига рўза тутиш мумкин бўладими?<br><b>Жавоб:</b> намоз ва рўза баданий ибодат бўлиб, ўзгалар тарафидан бажарилиши билан адо бўлмайди. Шариат фидяни қайсидир сабаблар билан рўза тутишга қодир бўлмаган инсонга тайин қилган.<br>Рўзадорнинг ўрнига валийси рўза тутиб бермайди, намоз ўқиб бермайди. Зеро, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Бирор киши бошқанинг ўрнига рўза тутмайди, бошқанинг ўрнига намоз ўқимайди», деганлар.<br><br><b>Савол:</b> фидя қанча миқдорда ва қандай адо этилади?<br><b>Жавоб:</b> фидя Аллоҳ таоло тарафидан бандаларига енгиллик қилиб юборилган ҳукмдир.<br>Аллоҳ таоло айтади: «Рўза тутишга қодир бўлмаганлар зиммасига фидя тўлаш вожибдир».<br>Ҳар кунлик фидянинг миқдори фитр садақаси миқдоричадир, яъни буғдойдан ярим соъ – 1900 гр, арпа ва хурмодан бир соъдан – 3800 гр. ёки буларнинг қийматини бериш билан ҳам фидя адо қилинган бўлади.<br><br>Рўзадан ожиз қолганлар рўза тутмай, фидясини беришлари вожибдир. Рамазон ойининг аввалида бўлса ҳам, бир нечта фақирга бермай, бир фақирга берса ҳам. Фитр садақасига ўхшаб буғдойдан ярим соъ, хурмо ва арпадан бир соъ адо этилади.<br><br><b>Савол: </b>Рамазон ойи фидясини ҳам фитр садақаси каби муддатдан аввал адо қилса бўладими?<br><b>Жавоб: </b>Рамазон ойи фидясини Рамазон ойи кирмасидан аввал бериш жоиз эмас. Рамазон ойи киргач эса бўлаверади, яъни Рамазоннинг биринчи кунида қолган кунлар фидясини берса жоиз.<br><br><b>Савол: </b>сурункали беморлар, заифлиги туфайли рўза тута олмаганлар касалликлари ва заифликлари сабабли бир неча йил рўза тута олмасалар, лекин фидя тўлаганларидан кейин соғайиб, қувватга киргач, рўза тута оладиган бўлиб қолсалар, нима қилишади?<br><b>Жавоб: </b>бундай кишилар рўза тутишга қодир бўлиб қолишса, аввалги берган фидялари бекор бўлиб, гарчи бир неча йиллик бўлса ҳам фидяси берилган кунлар рўзасининг қазосини тутишлари вожиб бўлади.<br><br>Рўза тутишдан ожиз қолганлар қачон рўза тутишга қодир бўлишса, қазосини тутадилар. Зеро, фидя рўзанинг ўрнига ўтиши учун рўза тутишдан ожизлик умрининг охиригача давом этиши шартдир. Айни вақтда рўза тутишдан ожиз қолган ва келажакда рўза тута олишдан умиди узилган киши рўза тутмай, мискинларнинг қўлларига беради ёки чақириб таомлантиради.<br><br><b>Савол:</b> фидяни адо этишда буғдой, хурмо, арпа билан тўлов адо этилиши фиқҳий китобларда келтирилган. Буларнинг ўрнига қийматини бериш билан ҳам фидя адо этилган бўладими?<br><b>Жавоб:</b> қийматини берса ҳам фидя адо бўлади. Бу нарсаларда қийматни адо қилиш ҳам жоиз. Назр ва қул озод қилишдан бошқа каффоратда, закот, ушр, хирож ва фитр садақада қийматни бериш жоиз. Зиммасига бериш вожиб бўлган кундаги қиймат эътиборлидир.<br><br><b>Савол: </b>рўзанинг фидяси кимларга берилади?<br><b>Жавоб:</b> мискинларга, фақирларга, бева-бечораларга, ночорларга, закотга қодир бўлмаганларга берилади. Орасида туғишганлик ва эр-хотинлик алоқаси борларга, яъни ўзининг фарзандларига, фарзандининг фарзандларига, отасига, эрига, хотинига, бойларга, закотга қодир бўлганларга, закот бериш мумкин бўлмаганларга берилмайди.<br><br><b>Савол: </b>қазо рўзаларнинг фидясини бир вақтда битта мискинга берса бўладими?<br><b>Жавоб:</b> бир неча кунларнинг фидясини бир мискинга бир вақтда бериш мумкин. Лекин бу масалада турли хил қарашлар мавжуд бўлгани учун бир неча кунлик фидяни бир неча кишиларга берган афзал. Лекин бир мискинга бериб қўйган бўлса ҳам адо бўлаверади.<br><br>Қасам каффоратининг акси ўлароқ, бир неча кунлик намоз, рўза кабиларнинг фидяларини бирданига фақирлардан бирига бериш жоиз, чунки бунда бир кунда битта фақирга ярим соъдан ортиғини бериш жоиз бўлмайди.<br><br>Рўза тута олмаганлар барча фидясини бир кишига бирданига берса жоиз. Лекин қасамни бузганнинг, зиҳорнинг, рўзани очиб юборганнинг каффорати бундай эмас. Лекин Рамазон рўзасини қасддан бузган кишининг каффорат фидясининг олтмиш кунлигини бир кишига бир кунда бериб қўйиши мумкин эмас. Берган тақдирда бир кунлик каффорат фидясини бўйнидан соқит қилган бўлади, холос.<br><br>Бир мискинни эрталаб ва кечқурун, олтмиш кун тўйдирса ёхуд олтмиш кун фитр садақаси миқдорича қийматни адо қилса, жоиз бўлади. Ёки олтмиш мискинни эрталаб ва кечқурун бир кун тўйдирса ёхуд алоҳида-алоҳида фитр садақаси миқдорича қийматни адо қилса бўлади.<br><br>«Эрталаб ва кечқурун» деган қайддан мурод эрталаб олтмиш мискинни таомлантирсаю, кечқурун бошқа олтмиш мискинни таомлантирса фидя адо бўлган ҳисобланмайди. Токи эрталаб таомланганларга кечки таом ёки кечқурунгиларга нонушта қилиб бермагунича. Бир кишини эрталаб таомлантирсаю, кечқурун бошқани таомлантирса, ўша кунги фидя адо қилинмаган бўлади.<br><br>Қартайиб қолган кишилар (ёки сурункали касал бўлган беморлар) ва каффорат рўзасининг фидясини адо қилаётганнинг ўртасида фарқ бор, яъни улар (ёки сурункали касал бўлган беморлар) бир мискинга бир кунда фидяларини адо қилсалар бўлаверади.<br><br><b>Савол: </b>қодир бўлатуриб намоз ўқимай ёки рўза тутмай фидясини адо этса, бўйнидан соқит бўладими?<br><b>Жавоб:</b> динимизда бу амалларга қодир бўлатуриб фидясини тўлаш билан ўша амаллар бўйнидан соқит бўлмайди. Рўза тутишдан ожиз қолганлар рўза тутишга қодир бўлишса, қазосини тутадилар. Зеро, фидя рўзанинг ўрнига ўтиши учун рўза тутишдан ожизлик умрининг охиригача давом этиши шартдир.<br><br><b>Савол:</b> вафот этганларнинг қазо рўзалари учун фидя бериш зарурми?<br><b>Жавоб: </b>намоз ва рўза ўз вақтида бажарилиши лозим бўлган, Аллоҳ таоло томонидан бандаларига фарз қилинган амаллар жумласидандир. Қолаверса, қиёмат кунида биринчи бўлиб сўраладиган амаллардир. Шундай экан, киши бу амалларни ўз вақтида адосини, вақтида адо қилмаган бўлса қазосини, буни ҳам адо қилмаса вафотидан олдин фидясини беришни яқинларига васият қилиши, яқинлари эса марҳумнинг намоз ва рўзасини қазоларининг фидясини беришлари фарздир.<br><br>Зиммасида Рамазон рўзасининг қазолари бор киши вафот этар чоғида қазоларининг фидясини тўлашни васият қилган бўлса, яқинлари унинг тарафидан ҳар кун учун бир мискинни тўйдирадилар. Ҳанафийлар наздида марҳумнинг фидя тўлашга васият қилиши зарурдир. Шофеъийлар наздида эса васият қилмаса ҳам яқинлари унинг фидясини тўлашлари лозимдир. Закотнинг ҳукми ҳам шу кабидир.<br>Марҳум тарафидан фидяни адо қилишнинг бир неча масалалари бўлиб, уларни билиш ҳар бир кишига зарурдир.<br><br>Зиммасида намоз ва рўзаларининг қазоси бор кишига вафотидан аввал уларнинг фидясини тўлашни васият қилиш фарздир. Васият қилмай вафот этса, гуноҳкор бўлади.<br>Маййит фидя тўлашга васият қилган бўлса, кафанлаш, қабрга қўйиш ва қарзларини тўлашдан кейин қолган бор мол-мулк, уй-жойлари қийматининг учдан биридан унинг фидясини адо қилиш фарз бўлади. Адо қилинмаса, гуноҳ бўлади.<br><br>Агар марҳум фидя тўлашга васият қилмаган бўлса ёки мол-мулк қолдирмаган бўлса, меросхўрлар ўз ихтиёрлари билан марҳумнинг фидясини тўлашлари улкан савоб ҳамда маййитга раҳм-шафқат ифодасидир.<br><br>Назр рўзаларнинг фидялари ҳам Рамазон рўзасининг фидяси кабидир. Масалан, бир киши рўза тутаман, деб назр қилсаю, тута олмай вафот этган бўлса, фидяси тўланади. Ҳар душанба ва пайшанба кунларда рўза тутишни назр қилган одам тута олмай қолгани каби.<br><br>Ҳар пайшанба рўза тутаман, деб назр қилса, бирор кун тута олмай қолса, қазоси лозим бўлади.<br>Маййитнинг фидясини тўлаш чоғида барчасини бир пайтнинг ўзида тўлашга имкон бўлмаса, масалан: уй-жой бору, сотиб фидяни тўлаш ўрнига сотмасдан фидясини тўламоқчи, шунда оз-оздан тўлаш ҳам мумкин.<br><i><strong>«Мўминнинг қалқони» китоби асосида тайёрланган</strong></i><br></span></div> ]]></turbo:content>
<content:encoded><![CDATA[ <div style="text-align:justify;"><i><span style="font-size:24px;">Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.<br>Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.<br>Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.</span></i><span style="font-size:24px;"><br><b>Савол: </b>ҳаж ибодатида «ҳажжи бадал», яъни бошқанинг ўрнига ҳаж қилиш мавжуд. Шу каби рўзада ҳам бировнинг ўрнига рўза тутиш мумкин бўладими?<br><b>Жавоб:</b> намоз ва рўза баданий ибодат бўлиб, ўзгалар тарафидан бажарилиши билан адо бўлмайди. Шариат фидяни қайсидир сабаблар билан рўза тутишга қодир бўлмаган инсонга тайин қилган.<br>Рўзадорнинг ўрнига валийси рўза тутиб бермайди, намоз ўқиб бермайди. Зеро, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Бирор киши бошқанинг ўрнига рўза тутмайди, бошқанинг ўрнига намоз ўқимайди», деганлар.<br><br><b>Савол:</b> фидя қанча миқдорда ва қандай адо этилади?<br><b>Жавоб:</b> фидя Аллоҳ таоло тарафидан бандаларига енгиллик қилиб юборилган ҳукмдир.<br>Аллоҳ таоло айтади: «Рўза тутишга қодир бўлмаганлар зиммасига фидя тўлаш вожибдир».<br>Ҳар кунлик фидянинг миқдори фитр садақаси миқдоричадир, яъни буғдойдан ярим соъ – 1900 гр, арпа ва хурмодан бир соъдан – 3800 гр. ёки буларнинг қийматини бериш билан ҳам фидя адо қилинган бўлади.<br><br>Рўзадан ожиз қолганлар рўза тутмай, фидясини беришлари вожибдир. Рамазон ойининг аввалида бўлса ҳам, бир нечта фақирга бермай, бир фақирга берса ҳам. Фитр садақасига ўхшаб буғдойдан ярим соъ, хурмо ва арпадан бир соъ адо этилади.<br><br><b>Савол: </b>Рамазон ойи фидясини ҳам фитр садақаси каби муддатдан аввал адо қилса бўладими?<br><b>Жавоб: </b>Рамазон ойи фидясини Рамазон ойи кирмасидан аввал бериш жоиз эмас. Рамазон ойи киргач эса бўлаверади, яъни Рамазоннинг биринчи кунида қолган кунлар фидясини берса жоиз.<br><br><b>Савол: </b>сурункали беморлар, заифлиги туфайли рўза тута олмаганлар касалликлари ва заифликлари сабабли бир неча йил рўза тута олмасалар, лекин фидя тўлаганларидан кейин соғайиб, қувватга киргач, рўза тута оладиган бўлиб қолсалар, нима қилишади?<br><b>Жавоб: </b>бундай кишилар рўза тутишга қодир бўлиб қолишса, аввалги берган фидялари бекор бўлиб, гарчи бир неча йиллик бўлса ҳам фидяси берилган кунлар рўзасининг қазосини тутишлари вожиб бўлади.<br><br>Рўза тутишдан ожиз қолганлар қачон рўза тутишга қодир бўлишса, қазосини тутадилар. Зеро, фидя рўзанинг ўрнига ўтиши учун рўза тутишдан ожизлик умрининг охиригача давом этиши шартдир. Айни вақтда рўза тутишдан ожиз қолган ва келажакда рўза тута олишдан умиди узилган киши рўза тутмай, мискинларнинг қўлларига беради ёки чақириб таомлантиради.<br><br><b>Савол:</b> фидяни адо этишда буғдой, хурмо, арпа билан тўлов адо этилиши фиқҳий китобларда келтирилган. Буларнинг ўрнига қийматини бериш билан ҳам фидя адо этилган бўладими?<br><b>Жавоб:</b> қийматини берса ҳам фидя адо бўлади. Бу нарсаларда қийматни адо қилиш ҳам жоиз. Назр ва қул озод қилишдан бошқа каффоратда, закот, ушр, хирож ва фитр садақада қийматни бериш жоиз. Зиммасига бериш вожиб бўлган кундаги қиймат эътиборлидир.<br><br><b>Савол: </b>рўзанинг фидяси кимларга берилади?<br><b>Жавоб:</b> мискинларга, фақирларга, бева-бечораларга, ночорларга, закотга қодир бўлмаганларга берилади. Орасида туғишганлик ва эр-хотинлик алоқаси борларга, яъни ўзининг фарзандларига, фарзандининг фарзандларига, отасига, эрига, хотинига, бойларга, закотга қодир бўлганларга, закот бериш мумкин бўлмаганларга берилмайди.<br><br><b>Савол: </b>қазо рўзаларнинг фидясини бир вақтда битта мискинга берса бўладими?<br><b>Жавоб:</b> бир неча кунларнинг фидясини бир мискинга бир вақтда бериш мумкин. Лекин бу масалада турли хил қарашлар мавжуд бўлгани учун бир неча кунлик фидяни бир неча кишиларга берган афзал. Лекин бир мискинга бериб қўйган бўлса ҳам адо бўлаверади.<br><br>Қасам каффоратининг акси ўлароқ, бир неча кунлик намоз, рўза кабиларнинг фидяларини бирданига фақирлардан бирига бериш жоиз, чунки бунда бир кунда битта фақирга ярим соъдан ортиғини бериш жоиз бўлмайди.<br><br>Рўза тута олмаганлар барча фидясини бир кишига бирданига берса жоиз. Лекин қасамни бузганнинг, зиҳорнинг, рўзани очиб юборганнинг каффорати бундай эмас. Лекин Рамазон рўзасини қасддан бузган кишининг каффорат фидясининг олтмиш кунлигини бир кишига бир кунда бериб қўйиши мумкин эмас. Берган тақдирда бир кунлик каффорат фидясини бўйнидан соқит қилган бўлади, холос.<br><br>Бир мискинни эрталаб ва кечқурун, олтмиш кун тўйдирса ёхуд олтмиш кун фитр садақаси миқдорича қийматни адо қилса, жоиз бўлади. Ёки олтмиш мискинни эрталаб ва кечқурун бир кун тўйдирса ёхуд алоҳида-алоҳида фитр садақаси миқдорича қийматни адо қилса бўлади.<br><br>«Эрталаб ва кечқурун» деган қайддан мурод эрталаб олтмиш мискинни таомлантирсаю, кечқурун бошқа олтмиш мискинни таомлантирса фидя адо бўлган ҳисобланмайди. Токи эрталаб таомланганларга кечки таом ёки кечқурунгиларга нонушта қилиб бермагунича. Бир кишини эрталаб таомлантирсаю, кечқурун бошқани таомлантирса, ўша кунги фидя адо қилинмаган бўлади.<br><br>Қартайиб қолган кишилар (ёки сурункали касал бўлган беморлар) ва каффорат рўзасининг фидясини адо қилаётганнинг ўртасида фарқ бор, яъни улар (ёки сурункали касал бўлган беморлар) бир мискинга бир кунда фидяларини адо қилсалар бўлаверади.<br><br><b>Савол: </b>қодир бўлатуриб намоз ўқимай ёки рўза тутмай фидясини адо этса, бўйнидан соқит бўладими?<br><b>Жавоб:</b> динимизда бу амалларга қодир бўлатуриб фидясини тўлаш билан ўша амаллар бўйнидан соқит бўлмайди. Рўза тутишдан ожиз қолганлар рўза тутишга қодир бўлишса, қазосини тутадилар. Зеро, фидя рўзанинг ўрнига ўтиши учун рўза тутишдан ожизлик умрининг охиригача давом этиши шартдир.<br><br><b>Савол:</b> вафот этганларнинг қазо рўзалари учун фидя бериш зарурми?<br><b>Жавоб: </b>намоз ва рўза ўз вақтида бажарилиши лозим бўлган, Аллоҳ таоло томонидан бандаларига фарз қилинган амаллар жумласидандир. Қолаверса, қиёмат кунида биринчи бўлиб сўраладиган амаллардир. Шундай экан, киши бу амалларни ўз вақтида адосини, вақтида адо қилмаган бўлса қазосини, буни ҳам адо қилмаса вафотидан олдин фидясини беришни яқинларига васият қилиши, яқинлари эса марҳумнинг намоз ва рўзасини қазоларининг фидясини беришлари фарздир.<br><br>Зиммасида Рамазон рўзасининг қазолари бор киши вафот этар чоғида қазоларининг фидясини тўлашни васият қилган бўлса, яқинлари унинг тарафидан ҳар кун учун бир мискинни тўйдирадилар. Ҳанафийлар наздида марҳумнинг фидя тўлашга васият қилиши зарурдир. Шофеъийлар наздида эса васият қилмаса ҳам яқинлари унинг фидясини тўлашлари лозимдир. Закотнинг ҳукми ҳам шу кабидир.<br>Марҳум тарафидан фидяни адо қилишнинг бир неча масалалари бўлиб, уларни билиш ҳар бир кишига зарурдир.<br><br>Зиммасида намоз ва рўзаларининг қазоси бор кишига вафотидан аввал уларнинг фидясини тўлашни васият қилиш фарздир. Васият қилмай вафот этса, гуноҳкор бўлади.<br>Маййит фидя тўлашга васият қилган бўлса, кафанлаш, қабрга қўйиш ва қарзларини тўлашдан кейин қолган бор мол-мулк, уй-жойлари қийматининг учдан биридан унинг фидясини адо қилиш фарз бўлади. Адо қилинмаса, гуноҳ бўлади.<br><br>Агар марҳум фидя тўлашга васият қилмаган бўлса ёки мол-мулк қолдирмаган бўлса, меросхўрлар ўз ихтиёрлари билан марҳумнинг фидясини тўлашлари улкан савоб ҳамда маййитга раҳм-шафқат ифодасидир.<br><br>Назр рўзаларнинг фидялари ҳам Рамазон рўзасининг фидяси кабидир. Масалан, бир киши рўза тутаман, деб назр қилсаю, тута олмай вафот этган бўлса, фидяси тўланади. Ҳар душанба ва пайшанба кунларда рўза тутишни назр қилган одам тута олмай қолгани каби.<br><br>Ҳар пайшанба рўза тутаман, деб назр қилса, бирор кун тута олмай қолса, қазоси лозим бўлади.<br>Маййитнинг фидясини тўлаш чоғида барчасини бир пайтнинг ўзида тўлашга имкон бўлмаса, масалан: уй-жой бору, сотиб фидяни тўлаш ўрнига сотмасдан фидясини тўламоқчи, шунда оз-оздан тўлаш ҳам мумкин.<br><i><strong>«Мўминнинг қалқони» китоби асосида тайёрланган</strong></i><br></span></div> ]]></content:encoded>
</item><item turbo="true">
<title>Фиқҳ илмидаги фойдалар силсиласи: Фатво бериш шартлари – 7 қисм</title>
<guid isPermaLink="true">https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=8659</guid>
<link>https://nasafziyo.uz/index.php?newsid=8659</link>
<category><![CDATA[Мақолалар          / Ҳикматли дунё          / Фиқҳ]]></category>
<dc:creator>nasafziyo5632</dc:creator>
<pubDate>Tue, 14 Mar 2023 09:58:02 +0500</pubDate>
<description><![CDATA[<a class="highslide" href="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2023-03/1678769865_1678769840314.png"><img src="https://nasafziyo.uz/uploads/posts/2023-03/medium/1678769865_1678769840314.png" class="fr-fic fr-dib" alt=""></a><br>]]></description>
<turbo:content><![CDATA[ <div style="text-align:justify;"><span style="font-size:24px;">“Фатво” арабча сўз бўлиб, унинг кўплиги “фатавий, фатавин ва фатава” шаклларида келади. Сўралган саволга берилган жавобни луғатда фатво дейилади. Унинг истилоҳий маъносига келадиган бўлсак, уламолар бунга турлича таърифларни айтганлар. Буларнинг ҳаммаси бири бошқасини қувватловчи ва тўлдирувчи, яъни мазмуни деярли бир хил. Хулоса қилганда, фатво истилоҳда аҳкомлар ҳақидаги саволга берилган жавобдир. Аммо ҳозирги кунда одамлар фиқҳий ҳукмлардан ташқари ақидавий ва ахлоқий масалларни ҳам сўрашади. Шунинг учун бугунги кунда нафақат сўралган аҳкомларга, балки барча диний саволларга берилган жавобни фатво дейилиши айтилади.<br>Фатво бериш мақоми улуғ бўлганидек хатари ҳам катта. Чунки уламолар уни сўралган диний саволларга Аллоҳ таолонинг номидан жавоб бериш эканини айтганлар. Шу боис бу мақомга эришиш учун улар маълум шартлар ва қонун-қоидалар ўрнатганлар. Салаф солиҳлардан нақл қилинган ўша қонун-қоидалар билан бироз танишсак. “Иъломул муваққиъийн” китобида қуйидагилар келтирилади:<br>– Имом Аҳмад ўғли Солиҳ қилган ривоятда: “Инсон ўзини фатво беришга ундаган вақтда, у Қуръони каримнинг ҳамма важҳларини, саҳиҳ санадларни ва Суннатни билувчи бўлмоғи лозим”, Абул Ҳориснинг ривоятида: “Китоб ва суннатни биладиган кишигина фатво бериши жоиз”, Ҳанбалнинг ривоятида эса: “Фатво берувчи шахс ўзидан олдингиларнинг сўзини билган бўлиши керак” деган.<br>– Муҳаммад ибн Убайдуллоҳ ибн Мунодий айтади: “Бир киши Имом Аҳмаддан сўради: “Юз минг ҳадисни ёд олган киши фақиҳ бўла оладими?”. У: “Йўқ”, деди. Киши: “Икки юз минг ҳадис ёд олсачи?” деб сўради. У: “Йўқ”, деб айтди. Киши: “Уч юз мингничи?” деди. У: “Йўқ”, деб жавоб берди. Киши: “Тўрт юз мингничи?” деб сўради. Шунда имом Аҳмад: “Қўлини ҳаракатлантириб, бўлади”, деди”.<br>– Хатиб Бағдодий “Ал‑фақиҳ вал‑мутафаққиҳ” китобида имом Шофеъийдан ривоят қилиб айтади: “Аллоҳнинг китобидан носихини, мансухини, муҳкамини, муташобиҳини, таъвилини, танзилини, маккийсини, маданийсини, муродини билган кишигина Унинг динида фатво бериши мумкин. Шу билан бирга у Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларини билиши қаторида носихини мансухидан ажратсин. Ҳадисдан ҳам Қуръондан билганчалик билсин. Бундан ташқари у луғатни, шеърни, Қуръон ва Суннатга керак бўладиган бошқа илмлардан ҳам хабари бўлиб, билган илмларини инсоф билан қўлласин. Шунингдек, турли шаҳар аҳлининг ихтилофларидан ҳам хабардор бўлсин. Шунда у инсонга малака ва иқтидор ҳосил бўлади. Мана шундай сифатга эга бўлган киши ҳалол‑ҳаром ҳақида фатво бериши жоиз. Агар бундай бўлмаса фатво бериши мумкин эмас”.<br>– Али ибн Шақиқ айтади: “Ибн Муборакдан: “Киши қачон фатво бера олади?” деб сўралди”. У: “Асарни тушунувчи, раъйни англовчи бўлса”, деб жавоб берди”.<br>– Яҳё ибн Аксамдан: “Киши қачон фатво бериши вожиб бўлади”, деб сўралганда у: “Раъйни англовчи, асарни тушунувчи бўлса”, деб жавоб берди. Бу икки имом раъй деганда шаръий ҳукмларни саҳиҳ қиёсни назарда тутган.<br>Салаф уламоларнинг юқоридаги айтганлари ижтиҳод қилиш даражасига етиб, Қуръон, Суннат, ижмоъ ва қиёс орқали фатво беришга лойиқ бўлиш учун айтилган шартлар эди. Улар фатволарни шу йўсинда берганлар. Аммо бу даражада бўлмаса-чи? Ундай бўлса, қуйидаги гапларга қулоқ тутайлик:<br>– Абу Ҳафс айтади: “Менга Абу Исҳоқ айтди: “Мен “Жомиъатул мансурийя”да фатво бериб турган вақтимда фатво бериш учун тўрт юз минг ҳадисни ёд олиш масаласини зикр қилдим. Шунда менга бир киши: “Ўзингиз ўша миқдор ҳадисни ёд олганмисиз. Инсонларга фатво беряпсизку?!” деди. Шунда мен унга: “Барака топгур! Агар ўша миқдор ҳадисни ёд олмаган бўлсам ҳам, мана шунча ёки унданда кўпроқ ҳадисни ёд олган кишиларнинг сўзи ила инсонларга фатво беряпман”, дедим”.<br>Бу гапдан тушуниладики, инсон фатво ва ижтиҳод аҳлидан бўлмаса, мужтаҳиднинг сўзи ила фатво бериши лозим бўлади. Демак, Қуръон ва ҳадисдан ҳукм ола билмаганларнинг уламолардан нақл қилишлари ҳам бир маънода фатво ҳисобланади.<br>– Абдуллоҳ ибн Аҳмад айтади: “Мен отамдан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг, саҳобаларнинг ва тобеъинларнинг қавллари ёзилган китоблари бор, бироқ матрук ҳадисларни билишга малакаси етмайдиган, шунингдек, кучли иснодни заифидан ажрата олиш илми йўқ киши ўша китобдагилардан хоҳлаганини ихтиёр қилиб, унга амал қила оладими, унга фатво бериши жоизми?” деб сўрадим”. Отам: “Китобдаги гаплардан қайси бири олинишини сўрамагунича, унга амал қилмайди. Балки, аҳли илмдан саҳиҳ иш ҳақида сўраб, кейин унга амал қилади”, деди”.<br>– Имом Шаъбий: “Кимни қозиликда мустаҳкамини тутиш хурсанд қилса, Умар розияллоҳу анҳунинг сўзини олсин”, деган.<br>– Мужоҳид: “Инсонлар (мужтаҳидлар) бирор нарсада ихтилоф қиладиган бўлса, Умар розияллоҳу анҳу қилганига боқиб, уни ушланг”, деган.<br>Шаъбий ва Мужоҳид роҳматуллоҳи алайҳларнинг мазкур сўзлари тақлид қилиш жоизлигига очиқ‑ойдин далил бўлади.<br>– Муҳаммад ибн Жарир айтади: “Фиқҳда Ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан бошқа мазҳаби ва фатволарини ёзиб борадиган шогирдлари бор киши бўлмаган. Шунга қарамасдан у Умар розияллоҳу анҳунинг сўзлари сабабидан ўзининг фатвосини тарк қилар эди. Мазҳабидан бирон бир масала Умарнинг сўзига мухолиф келиб қоладиган бўлса, ўзини гапини тарк қилиб, Умар розияллоҳу анҳунинг сўзига юрарди”.<br>– Шаъбий айтади: “Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу унча-мунча гапга рози бўлмас эди. Аммо, агар Умар розияллоҳу анҳу бир ҳукмга рози бўлса, у ҳам бунга рози бўларди”.<br>Бундан билинадики, Ибн Масъуд розияллоҳу анҳу ҳам Умар розияллоҳу анҳунинг ижтиҳодларига эргашганлар. “Ал‑мадхалул муфассал илал фиқҳил ҳанафий” ва “Усулул ифто” китобларида салаф солиҳ мужтаҳидларни мужтаҳид дейилиши, бироқ улар ҳам баъзи масалаларда ўзларидан олдингиларга тақлид қилганлари айтилади. Яъни, улар ўз-ўзидан ижтиҳод даражасига етмаганлар. Балки устозларидан етарли илмларни олганларидан кейин анча муддат улар қўл остида Қуръон ва ҳадисдан ҳукм олишни машқ қилганлар. Уларнинг назоратида бўлганлар. Бу дегани ўша мужтаҳид имомолар таълим олган устозларидан таъсирланиб, ўқиб ўрганган мактаблари асосида қоидалар ишлаб чиқадилар.<br>– Товус айтади: “Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан етмиштасини топганман. Улар бирон масалада келишмоқчи бўлсалар, Ибн Аббос розияллоҳу анҳумонинг гапига тўхташар эдилар”.<br>Демак, уларда ҳам ўзлари ишончли деб билган кишиларга эргашиш бўлган.<br>– Аъмаш Иброҳимдан нақл қилиб айтади: “Агар бир масалада Умар ва Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳумларнинг гапи бир хил чиқадиган бўлса, ундан бошқасига ўтилмайди. Агар иккиси ихтилоф қилиб қоладиган бўлсалар, менга Абдуллоҳ ибн Масъуднинг сўзлари маъқулроқ. Чунки у кишининг чиқарган ҳукми мулойимроқ ва муносиброқ”.<br>– Товус айтади: “Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг бир юз ўттиздан ортиқ саҳобаларидан фатво ёзиб олдим. Уларнинг ичида эркак ва аёллари ҳам бор эди. Кўпроқ еттитасидан ёзиб олганман”.<br>Бу гаплар Аллоҳнинг китоби ва расулининг суннатини билиш, салафларнинг сўзларини англаш, тўрт юз минг ҳадисни ёд олиш ва бундан бошқа ижтиҳод шартларини ўзида жамлаган кишига бошқалар тақлид қилиши вожиб эканини англатади.<br>Буни бир масалада мужтаҳидлар ихтилоф қилган пайтда ҳар бир киши Китоб ва Суннатдан ўзи ҳукм олиши лозим, деювчилар яхши англаб олшилари керак. Ҳа шундай! Зеро, билмагани учун аҳли илмдан сўрашга муҳтож бўлган киши мужаҳидларни хато қилгани ёки тўғри топганини қаёқдан билсин. Улар ўртасида қандай қилиб ҳакам бўла олади?!<br>Тепада ўрганганларимиз “Иъломул муваққиъийн” китобида салаф уламолардан нақл қилинган гаплар бўлиб, унинг асосида бироз хулосалар чиқардик.<br>Аллома Суютий “Тазйинул Мамолик” китобида бундай дейди: Абу Нуъаймнинг ривоятида Абу Мусъаб айтади: “Мен имом Моликнинг: “Етмишта шайх фатвога аҳллигимни айтмагунича фатво айтмадим”, деб айтаётганини эшитдим”.<br>Абу Нуъайм “Ҳуля”да, Хатиб “Рувотул Молик”да Халаф ибн Умардан ривоят қиладилар: “Мен Молик ибн Анас: “Ўзимдан билимдонроқ кишилар мени фатво айтишга лойиқ деб кўрмагунларича фатво беришга ўтмадим. Робиъа ва Яҳё ибн Саъиддан сўрагандим, улар менга фатво беришни буюрдилар”, деганини эшитдим. Шунда мен ундан: “Эй Абу Абдуллоҳ! Агар сизни бундан қайтарганларида нима қилардингиз?” деб сўрадим. Шунда у: “Қайтар эдим. Киши ўзидан билимдонроқ одамдан сўрамагунича ўзини бирор нарсага аҳл деб билмаслиги лозим”, деди.<br>Имом Моликнинг бу гапи ҳар қандай киши ҳам фатво беришга аҳл бўлмаслигини билдиради. Қолаверса, бундан англаймизки, инсон ўзининг йўналишида қай даражада эканини ўша маслакнинг катталари аниқлаб беради. Чунки бунга кичикларининг малакаси етмайди. Уларга ҳаммаси гўзал ва ажойиб кўринаверади. Катталар эса, илми ва тажрибаси орқали баҳо берадилар.<br>Хулоса шуки, инсон ижтиҳод ва фатво аҳлидан бўлмас экан, у фатвони эгаларидан сўрамоқлиги лозим. Бу эса, сўрагувчи сўралганга эргашганини ва унга тақлид қилганини англатади. Ҳадис ва фиқҳ имомларининг қавллари ва фатволари ўрганиб чиқилса ҳам, ижтиҳод қилиш унга аҳл бўлмаган кишига мумкин эмаслиги маълум бўлади. Ижтиҳод аҳли деб, унинг барча шартларини ўзида жамлаган инсонга айтилади. Буни юқорида имом Шофеъий, Аҳмад, Ибн Муборак ва Яҳё ибн Аксам каби имомларнинг гапларидан билиб олдик. Демак, ижтиҳодга лаёқатли бўлмаган киши илм аҳлига тақлид қилиши керак бўлади. Шуни унутмаслик лозимки, ижтиҳод ва тақлид иши асрларнинг энг яхшиси бўлган саҳобалар давридан бери давом этиб келаётган иш ҳисобланади.<br><b>Абдулҳодий ҒИЁС</b>,<br><i>Тошкент Ислом институти катта ўқитувчиси</i><br></span></div> ]]></turbo:content>
<content:encoded><![CDATA[ <div style="text-align:justify;"><span style="font-size:24px;">“Фатво” арабча сўз бўлиб, унинг кўплиги “фатавий, фатавин ва фатава” шаклларида келади. Сўралган саволга берилган жавобни луғатда фатво дейилади. Унинг истилоҳий маъносига келадиган бўлсак, уламолар бунга турлича таърифларни айтганлар. Буларнинг ҳаммаси бири бошқасини қувватловчи ва тўлдирувчи, яъни мазмуни деярли бир хил. Хулоса қилганда, фатво истилоҳда аҳкомлар ҳақидаги саволга берилган жавобдир. Аммо ҳозирги кунда одамлар фиқҳий ҳукмлардан ташқари ақидавий ва ахлоқий масалларни ҳам сўрашади. Шунинг учун бугунги кунда нафақат сўралган аҳкомларга, балки барча диний саволларга берилган жавобни фатво дейилиши айтилади.<br>Фатво бериш мақоми улуғ бўлганидек хатари ҳам катта. Чунки уламолар уни сўралган диний саволларга Аллоҳ таолонинг номидан жавоб бериш эканини айтганлар. Шу боис бу мақомга эришиш учун улар маълум шартлар ва қонун-қоидалар ўрнатганлар. Салаф солиҳлардан нақл қилинган ўша қонун-қоидалар билан бироз танишсак. “Иъломул муваққиъийн” китобида қуйидагилар келтирилади:<br>– Имом Аҳмад ўғли Солиҳ қилган ривоятда: “Инсон ўзини фатво беришга ундаган вақтда, у Қуръони каримнинг ҳамма важҳларини, саҳиҳ санадларни ва Суннатни билувчи бўлмоғи лозим”, Абул Ҳориснинг ривоятида: “Китоб ва суннатни биладиган кишигина фатво бериши жоиз”, Ҳанбалнинг ривоятида эса: “Фатво берувчи шахс ўзидан олдингиларнинг сўзини билган бўлиши керак” деган.<br>– Муҳаммад ибн Убайдуллоҳ ибн Мунодий айтади: “Бир киши Имом Аҳмаддан сўради: “Юз минг ҳадисни ёд олган киши фақиҳ бўла оладими?”. У: “Йўқ”, деди. Киши: “Икки юз минг ҳадис ёд олсачи?” деб сўради. У: “Йўқ”, деб айтди. Киши: “Уч юз мингничи?” деди. У: “Йўқ”, деб жавоб берди. Киши: “Тўрт юз мингничи?” деб сўради. Шунда имом Аҳмад: “Қўлини ҳаракатлантириб, бўлади”, деди”.<br>– Хатиб Бағдодий “Ал‑фақиҳ вал‑мутафаққиҳ” китобида имом Шофеъийдан ривоят қилиб айтади: “Аллоҳнинг китобидан носихини, мансухини, муҳкамини, муташобиҳини, таъвилини, танзилини, маккийсини, маданийсини, муродини билган кишигина Унинг динида фатво бериши мумкин. Шу билан бирга у Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларини билиши қаторида носихини мансухидан ажратсин. Ҳадисдан ҳам Қуръондан билганчалик билсин. Бундан ташқари у луғатни, шеърни, Қуръон ва Суннатга керак бўладиган бошқа илмлардан ҳам хабари бўлиб, билган илмларини инсоф билан қўлласин. Шунингдек, турли шаҳар аҳлининг ихтилофларидан ҳам хабардор бўлсин. Шунда у инсонга малака ва иқтидор ҳосил бўлади. Мана шундай сифатга эга бўлган киши ҳалол‑ҳаром ҳақида фатво бериши жоиз. Агар бундай бўлмаса фатво бериши мумкин эмас”.<br>– Али ибн Шақиқ айтади: “Ибн Муборакдан: “Киши қачон фатво бера олади?” деб сўралди”. У: “Асарни тушунувчи, раъйни англовчи бўлса”, деб жавоб берди”.<br>– Яҳё ибн Аксамдан: “Киши қачон фатво бериши вожиб бўлади”, деб сўралганда у: “Раъйни англовчи, асарни тушунувчи бўлса”, деб жавоб берди. Бу икки имом раъй деганда шаръий ҳукмларни саҳиҳ қиёсни назарда тутган.<br>Салаф уламоларнинг юқоридаги айтганлари ижтиҳод қилиш даражасига етиб, Қуръон, Суннат, ижмоъ ва қиёс орқали фатво беришга лойиқ бўлиш учун айтилган шартлар эди. Улар фатволарни шу йўсинда берганлар. Аммо бу даражада бўлмаса-чи? Ундай бўлса, қуйидаги гапларга қулоқ тутайлик:<br>– Абу Ҳафс айтади: “Менга Абу Исҳоқ айтди: “Мен “Жомиъатул мансурийя”да фатво бериб турган вақтимда фатво бериш учун тўрт юз минг ҳадисни ёд олиш масаласини зикр қилдим. Шунда менга бир киши: “Ўзингиз ўша миқдор ҳадисни ёд олганмисиз. Инсонларга фатво беряпсизку?!” деди. Шунда мен унга: “Барака топгур! Агар ўша миқдор ҳадисни ёд олмаган бўлсам ҳам, мана шунча ёки унданда кўпроқ ҳадисни ёд олган кишиларнинг сўзи ила инсонларга фатво беряпман”, дедим”.<br>Бу гапдан тушуниладики, инсон фатво ва ижтиҳод аҳлидан бўлмаса, мужтаҳиднинг сўзи ила фатво бериши лозим бўлади. Демак, Қуръон ва ҳадисдан ҳукм ола билмаганларнинг уламолардан нақл қилишлари ҳам бир маънода фатво ҳисобланади.<br>– Абдуллоҳ ибн Аҳмад айтади: “Мен отамдан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг, саҳобаларнинг ва тобеъинларнинг қавллари ёзилган китоблари бор, бироқ матрук ҳадисларни билишга малакаси етмайдиган, шунингдек, кучли иснодни заифидан ажрата олиш илми йўқ киши ўша китобдагилардан хоҳлаганини ихтиёр қилиб, унга амал қила оладими, унга фатво бериши жоизми?” деб сўрадим”. Отам: “Китобдаги гаплардан қайси бири олинишини сўрамагунича, унга амал қилмайди. Балки, аҳли илмдан саҳиҳ иш ҳақида сўраб, кейин унга амал қилади”, деди”.<br>– Имом Шаъбий: “Кимни қозиликда мустаҳкамини тутиш хурсанд қилса, Умар розияллоҳу анҳунинг сўзини олсин”, деган.<br>– Мужоҳид: “Инсонлар (мужтаҳидлар) бирор нарсада ихтилоф қиладиган бўлса, Умар розияллоҳу анҳу қилганига боқиб, уни ушланг”, деган.<br>Шаъбий ва Мужоҳид роҳматуллоҳи алайҳларнинг мазкур сўзлари тақлид қилиш жоизлигига очиқ‑ойдин далил бўлади.<br>– Муҳаммад ибн Жарир айтади: “Фиқҳда Ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан бошқа мазҳаби ва фатволарини ёзиб борадиган шогирдлари бор киши бўлмаган. Шунга қарамасдан у Умар розияллоҳу анҳунинг сўзлари сабабидан ўзининг фатвосини тарк қилар эди. Мазҳабидан бирон бир масала Умарнинг сўзига мухолиф келиб қоладиган бўлса, ўзини гапини тарк қилиб, Умар розияллоҳу анҳунинг сўзига юрарди”.<br>– Шаъбий айтади: “Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу унча-мунча гапга рози бўлмас эди. Аммо, агар Умар розияллоҳу анҳу бир ҳукмга рози бўлса, у ҳам бунга рози бўларди”.<br>Бундан билинадики, Ибн Масъуд розияллоҳу анҳу ҳам Умар розияллоҳу анҳунинг ижтиҳодларига эргашганлар. “Ал‑мадхалул муфассал илал фиқҳил ҳанафий” ва “Усулул ифто” китобларида салаф солиҳ мужтаҳидларни мужтаҳид дейилиши, бироқ улар ҳам баъзи масалаларда ўзларидан олдингиларга тақлид қилганлари айтилади. Яъни, улар ўз-ўзидан ижтиҳод даражасига етмаганлар. Балки устозларидан етарли илмларни олганларидан кейин анча муддат улар қўл остида Қуръон ва ҳадисдан ҳукм олишни машқ қилганлар. Уларнинг назоратида бўлганлар. Бу дегани ўша мужтаҳид имомолар таълим олган устозларидан таъсирланиб, ўқиб ўрганган мактаблари асосида қоидалар ишлаб чиқадилар.<br>– Товус айтади: “Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан етмиштасини топганман. Улар бирон масалада келишмоқчи бўлсалар, Ибн Аббос розияллоҳу анҳумонинг гапига тўхташар эдилар”.<br>Демак, уларда ҳам ўзлари ишончли деб билган кишиларга эргашиш бўлган.<br>– Аъмаш Иброҳимдан нақл қилиб айтади: “Агар бир масалада Умар ва Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳумларнинг гапи бир хил чиқадиган бўлса, ундан бошқасига ўтилмайди. Агар иккиси ихтилоф қилиб қоладиган бўлсалар, менга Абдуллоҳ ибн Масъуднинг сўзлари маъқулроқ. Чунки у кишининг чиқарган ҳукми мулойимроқ ва муносиброқ”.<br>– Товус айтади: “Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг бир юз ўттиздан ортиқ саҳобаларидан фатво ёзиб олдим. Уларнинг ичида эркак ва аёллари ҳам бор эди. Кўпроқ еттитасидан ёзиб олганман”.<br>Бу гаплар Аллоҳнинг китоби ва расулининг суннатини билиш, салафларнинг сўзларини англаш, тўрт юз минг ҳадисни ёд олиш ва бундан бошқа ижтиҳод шартларини ўзида жамлаган кишига бошқалар тақлид қилиши вожиб эканини англатади.<br>Буни бир масалада мужтаҳидлар ихтилоф қилган пайтда ҳар бир киши Китоб ва Суннатдан ўзи ҳукм олиши лозим, деювчилар яхши англаб олшилари керак. Ҳа шундай! Зеро, билмагани учун аҳли илмдан сўрашга муҳтож бўлган киши мужаҳидларни хато қилгани ёки тўғри топганини қаёқдан билсин. Улар ўртасида қандай қилиб ҳакам бўла олади?!<br>Тепада ўрганганларимиз “Иъломул муваққиъийн” китобида салаф уламолардан нақл қилинган гаплар бўлиб, унинг асосида бироз хулосалар чиқардик.<br>Аллома Суютий “Тазйинул Мамолик” китобида бундай дейди: Абу Нуъаймнинг ривоятида Абу Мусъаб айтади: “Мен имом Моликнинг: “Етмишта шайх фатвога аҳллигимни айтмагунича фатво айтмадим”, деб айтаётганини эшитдим”.<br>Абу Нуъайм “Ҳуля”да, Хатиб “Рувотул Молик”да Халаф ибн Умардан ривоят қиладилар: “Мен Молик ибн Анас: “Ўзимдан билимдонроқ кишилар мени фатво айтишга лойиқ деб кўрмагунларича фатво беришга ўтмадим. Робиъа ва Яҳё ибн Саъиддан сўрагандим, улар менга фатво беришни буюрдилар”, деганини эшитдим. Шунда мен ундан: “Эй Абу Абдуллоҳ! Агар сизни бундан қайтарганларида нима қилардингиз?” деб сўрадим. Шунда у: “Қайтар эдим. Киши ўзидан билимдонроқ одамдан сўрамагунича ўзини бирор нарсага аҳл деб билмаслиги лозим”, деди.<br>Имом Моликнинг бу гапи ҳар қандай киши ҳам фатво беришга аҳл бўлмаслигини билдиради. Қолаверса, бундан англаймизки, инсон ўзининг йўналишида қай даражада эканини ўша маслакнинг катталари аниқлаб беради. Чунки бунга кичикларининг малакаси етмайди. Уларга ҳаммаси гўзал ва ажойиб кўринаверади. Катталар эса, илми ва тажрибаси орқали баҳо берадилар.<br>Хулоса шуки, инсон ижтиҳод ва фатво аҳлидан бўлмас экан, у фатвони эгаларидан сўрамоқлиги лозим. Бу эса, сўрагувчи сўралганга эргашганини ва унга тақлид қилганини англатади. Ҳадис ва фиқҳ имомларининг қавллари ва фатволари ўрганиб чиқилса ҳам, ижтиҳод қилиш унга аҳл бўлмаган кишига мумкин эмаслиги маълум бўлади. Ижтиҳод аҳли деб, унинг барча шартларини ўзида жамлаган инсонга айтилади. Буни юқорида имом Шофеъий, Аҳмад, Ибн Муборак ва Яҳё ибн Аксам каби имомларнинг гапларидан билиб олдик. Демак, ижтиҳодга лаёқатли бўлмаган киши илм аҳлига тақлид қилиши керак бўлади. Шуни унутмаслик лозимки, ижтиҳод ва тақлид иши асрларнинг энг яхшиси бўлган саҳобалар давридан бери давом этиб келаётган иш ҳисобланади.<br><b>Абдулҳодий ҒИЁС</b>,<br><i>Тошкент Ислом институти катта ўқитувчиси</i><br></span></div> ]]></content:encoded>
</item></channel></rss>