ИМОМ ДОРИМИЙ ВА УНИНГ МЕРОСИНИ ЎРГАНИШ
10858
3-10-2024, 09:13
317
Ўқиш режими
+
-
Имом Доримий — Ислом илмлари ва манбаларини ўрганишдаги машҳур уламолардан бири бўлиб, у асарлари ва илмлари орқали исломий таълимотнинг турли соҳаларида катта таъсир кўрсатган. Унинг исми Абу Бакр Муҳаммад ибн Аҳмад ад-Доримий (в. 869/255 ҳ.) бўлиб, у ҳадис илмлари бўйича йирик олимлардан саналади. Доримий унвони у Доримдан чиққанлигига ишора қилади, бу Сомарқандга яқин бўлган шаҳар эди.
Имом Доримий (Абу Муҳаммад Абдуллоҳ ибн Абдураҳмон ибн Фазл ибн Баҳром ибн Абдуллоҳ Тамимий Доримий Самарқандий) ислом динининг машҳур муҳаддисларидан биридир.
Унинг асосий асари “Сунан” бўлиб, бу асар “Кутуби тисъа” (тўққиз китоб) деб аталувчи энг ишончли ҳадислар тўпламидан бири сифатида танилган.[1]
Имом Доримийнинг илмий мероси жуда бой. Унинг “Сунан” асари ҳадисшуносликда муҳим ўрин тутади ва кўплаб уламолар томонидан юқори баҳоланган. Шунингдек, у тафсир, фиқҳ ва бошқа исломий илмларда ҳам етук олим бўлган.[2]
Имом Доримийнинг ҳаёти давомида ёзган асарлари орасида “Муснад”, “Тафсир”, “Жомиъ”, “Сулосиёт фил ҳадис”, “Китоб сунна фил ҳадис” ва “Китоб савмул мустаҳазот вал мутахаййирот” каби асарлари мавжуд. Унинг энг машҳур асари “Муснад” бўлиб, бу асар “Сунани Доримий” номи билан машҳурдир.[3]
Имом Доримий 255/869 йили 75 ёшида вафот этган. Унинг илмий мероси ҳозирги кунда ҳам ислом илмлари ўрганувчилари учун муҳим манба ҳисобланади.[4]
Имом Доримийнинг мероси
1. Ҳадис илмлари: Имом Доримийнинг асосий меросларидан бири унинг ҳадис соҳасидаги ҳиссаси бўлиб, у ўз даврининг йирик ҳадис ровиётчиларидан бири эди. Унинг тўплаган ҳадислари ва уларнинг шоҳидлиги ҳадислар тўпламлари орасида катта аҳамиятга эга. Унинг энг машҳур асари — "Сунан ад-Доримий", бу асар ҳадис китобларидан бири сифатида Ислом манбаларининг энг муҳими ҳисобланади.
2. Фиқҳ ва ақийда: Имом Доримий фиқҳ (исломий қонуншунослик) ва ақийда (эътиқод) соҳаларида ҳам фаол бўлган. Унинг ақийдага оид ёзган асарлари Ислом ақийдасини муҳофаза қилишда ва уни аниқ тушунтиришда муҳим ўрин тутган.
3. Устозлари ва шогирдлари: Имом Доримийнинг устозлари орасида катта уламолар бўлиб, улардан Абдуллоҳ ибн Муборак ва Яҳё ибн Саъид ал-Қаттон каби уламоларни санаш мумкин. Шунингдек, унинг шогирдлари ҳам ислом илмларини ривожлантиришда муҳим роль ўйнаган.
4. Исломий илмларга таъсири: Имом Доримийнинг асарлари ва фикрлари замонавий исломий билимларда ҳам ўрганилиб, ҳанузгача ҳадис илмининг асосий манбалари сифатида ўқитилади. Унинг илмий фаолияти ислом маърифати тарихидаги кўплаб уламоларга илҳом манбаи бўлган.
Демак, Имом Доримий Ислом илмлари ва ҳадис тўплашда йирик шахсиятлардан бири бўлиб, унинг асарлари ҳозирги кунда ҳам мусулмон олимлари томонидан ўрганилиб келинмоқда.
Нилуфар БЕРДИЕВАХожа Бухорий ислом таълим муассасасиЎқув-услубий бўлим бошлиғи