1448 йил 07 Жумодус соний | 2026 йил 17 ноябрь, Сешанба.
ЎЗ UZ RU EN AR

Намоз вақти: Қарши

Fajr
06:04
Sunrise
07:21
Dhuhr
12:22
Asr
15:42
Maghrib
17:22
Isha
18:39


Намозни тўлиқ адо этинг. Албатта, намоз мўминларга вақтида фарз қилингандир (Нисо сураси 103-оят)

Eski o'zbek yozuvi tarixi

4-11-2024, 11:00 2 658 Ўқиш режими + -
O‘rta Osiyo va O‘zbekiston yozuvi tarixiga kirib kelsangiz, qadimgi turkiy runik yozuvlardan tortib arab yozuvigacha bo‘lgan davrlar alohida e’tiborni talab qiladi. Eski o‘zbek yozuvi, xususan, arab yozuvi asosida rivojlangan bo‘lib, bu yozuvning tarixi anchagina boy.
Qadimgi o‘zbek yozuvi tarixiga kirib kelishdan oldin, miloddan avvalgi davrlarda mavjud bo‘lgan turkiy runik yozuvlar haqida qisqacha to‘xtalib o‘tish lozim. Bu yozuvlar, asosan, VIII asrda O‘rxun-Enisey yodgorliklarida uchraydi. Ular turkiy xalqlarning madaniyati va tarixi haqida muhim manba hisoblanadi.
O‘rta asrlarda islom dinining kirib kelishi bilan arab yozuvi keng tarqaldi. IX-X asrlarda O‘zbekiston hududida arab yozuvi asosida turli ilmlar rivojlandi. Xorazmiy, Beruniy, Farobiy kabi olimlarning asarlari arab yozuvida yozilgan bo‘lib, bu davrda ilm-fan, madaniyat va san’at taraqqiyoti yuqori bosqichga ko‘tarildi.
O‘rta asrlardan keyingi davrlarda ham arab yozuvi asosida turkiy tillarda yozilgan asarlar davom etdi. XVI asrga kelib, O‘zbekiston hududida chig‘atoy tili va adabiyoti rivojlandi. Bu davrning mashhur yozuvchilaridan biri Alisher Navoiy bo‘lib, u o‘z asarlarini arab yozuvida yozgan. Uning "Xamsa"si turkiy til va adabiyotning eng muhim yodgorliklaridan biri hisoblanadi.
XIX asrning oxiri va XX asrning boshlarida o‘zbek yozuvi arab yozuvi asosida bo‘lib keldi. Ammo, bu davrda o‘zgarishlar yuz bera boshladi. 1929 yilda lotin alifbosiga o‘tildi, keyin esa 1940 yilda kirill yozuviga o‘tish amalga oshirildi. Bu o‘zgarishlar o‘zbek yozuvi va adabiyoti rivojida yangi bosqichlarni boshlab berdi.
Hozirgi kunda esa O‘zbekiston mustaqillikka erishgandan so‘ng, 1993 yilda qaytadan lotin alifbosiga o‘tish qarori qabul qilindi. Bu esa o‘zbek yozuvining dunyo miqyosida tanilishi va rivojlanishi uchun muhim qadam bo‘ldi. Bu jarayon oson bo‘lmagan, lekin o‘zbek xalqi o‘z tarixiy merosini saqlab qolishga intildi.
Demak, eski o‘zbek yozuvi tarixi turli davrlarda turli yozuvlar asosida rivojlangan va bu jarayon davomida ko‘plab muhim madaniy va ilmiy asarlar yaratilgan. Bu yozuvlar o‘zbek xalqining madaniyati, adabiyoti va tarixini aks ettirgan muhim yodgorliklar sifatida qaraladi.
Hozirgi vaqtda esa o‘zbek yozuvi rivojlanishda davom etmoqda va bu jarayonda yangi texnologiyalar va digital vositalar katta rol o‘ynayapti. Shunday ekan, o‘zbek yozuvi tarixi davomiy va boy bo‘lib, kelajakda ham yanada rivojlanishi kutilmoqda.