Ғийбат – Ислом ахлоқига тўғри келмайдиган иллатлардан бири бўлиб, инсоннинг орқасидан унинг йўқлигида унинг камчиликларини эслаб, ҳақорат ёки таҳқирлаш маъносини англатади. Қуръон ва ҳадисларда ғийбат қаттиқ қораланиб, катта гуноҳлардан бири экани таъкидланган. У нафақат шахсий ҳаёт, балки жамиятда ҳам жиддий муаммоларни келтириб чиқаради.
Ғийбат инсон руҳиятига салбий таъсир қилиб, унинг қалбини ғазаб, ҳасад ва кибр каби ёмон сифатлар билан тўлдиради. Аллоҳ таоло Қуръони Каримда шундай марҳамат қилади:
"Эй иймон келтирганлар! Кўп гумондан сақланинглар, чунки баъзи гумон гуноҳдир. Бир-бирингизнинг айбини қидирманглар ва бир-бирингизни орқасидан ғийбат қилманглар! Қани, сизлардан бирортангиз ўлган ака-укангизнинг гўштини ейишни яхши кўрадиган бўлса?! Бундай иш сизларга жирканчдир! Аллоҳдан қўрқинглар! Албатта, Аллоҳ тавбаларни қабул қилувчи ва меҳрибондир" (Ҳужурот, 12).
Бу оятдан кўриниб турибдики, ғийбат қилиш одамнинг руҳий ва ахлоқий поклигига путур етказади. Чунки бирор кишининг ғийбатини қилиш унинг ҳаққига зулм қилиш ҳисобланади ва инсон қалбида нафрат туйғуларини кучайтиради.
Ғийбат ибодатларнинг қабул бўлишига тўсқинлик қилади. Ғийбат қилиш инсоннинг амалларини бекор қилиши мумкин. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) шундай деганлар: "Ғийбат қилувчи ва одамларнинг айбини изловчи учун жаннатга кириш ҳаром қилинади" (Имом Бухорий, 6056).
Шунингдек, Аллоҳ таоло Қуръонда мусулмонларнинг ибодатлари ҳақида шундай марҳамат қилади:
"Улар намозларида хушуъ (тавозеъ) қилувчи зотлардир. Ва улар беҳуда гап-сўзлардан юз ўгирувчилардир" (Муъминун, 2-3).
Ибодат инсонни ёмонликлардан, жумладан, ғийбатдан ҳам сақлаши керак. Аммо ғийбатга берилган инсон ибодатларининг самарасини йўқотиб, Аллоҳга яқинлашиш ўрнига ундан узоқлашиб кетади.
Дуоларнинг ижобат бўлмаслиги нимага боғлиқ биласизми? Ғийбат инсоннинг тақдирига ҳам таъсир қилишиничи...
Чунки ғийбат қилган киши Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлади ва дуолари қабул бўлмайди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) шундай деганлар: "Ким бирор мусулмонни ғийбат қилса, унинг 40 кечалик дуоси қабул бўлмайди" (Имом Табароний).
Бу ҳадисдан англаш мумкинки, ғийбат қилиш нафақат бу дунёда, балки охиратда ҳам жиддий оқибатларга олиб келади.
Ғийбат жамиятда фитна ва адоватни ҳам келтириб чиқаради, одамлар орасида келишмовчиликлар ва низоларга сабаб бўлади. Қуръони Каримда бундай фитналардан сақланиш ҳақида шундай дейилган:
"Фитна одам ўлдиришдан оғирроқдир" (Бақара, 191).
Ғийбат жамиятда шубҳа, нафрат ва ўзаро ишончсизлик муҳитини яратади. Бундан ташқари, ғийбат инсонларни бир-бирига қарши қўйиб, дўстлик ва қариндошлик ришталарини узади. Жамиятда мурувват ва меҳрибонликни камайтиради. Ғийбат одамлар орасида ёмон гумонларни кучайтиради ва меҳрибонлик муҳитини йўқотади.
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) шундай деганлар: "Мусулмон – унинг қўли ва тилидан бошқа мусулмонлар омон бўлган кишидир" (Имом Бухорий, 10).
Бу ҳадисдан кўриниб турибдики, ҳақиқий мусулмон одамларга ёмонлик қилмайди ва улар ҳақида ғийбат сўзламайди. Агар жамиятда ҳамма шу тавсияга амал қилса, меҳрибонлик ва ҳурмат муҳити шаклланади.
Жамиятда ишонч жуда муҳим омиллардан биридир. Аммо ғийбат бу ишончни йўқ қилади ва жамиятда ўзаро ёрдам ва ҳамкорликни заифлаштиради. Аллоҳ таоло Қуръонда шундай марҳамат қилади:
"Яхшилик ва тақвода бир-бирингизга ёрдам беринглар, гуноҳ ва душманликда бир-бирингизга ёрдам берманглар" (Моида, 2).
Ғийбат қилиш – душманликка сабаб бўладиган ишлардан бири. Агар жамият ғийбатдан узоқ бўлса, инсонлар орасида ишонч ва бирдамлик кучаяди.
Ғийбатдан қутулиш йўли – ғийбатни тўхтатиш учун инсон ўзини назорат қилиши ва маънавий тарбияни кучайтириши керак. Бунинг учун қуйидаги йўлларга амал қилиш зарур:
1. Тавба ва истиғфор қилиш – ғийбат қилган киши зудлик билан тавба қилиши ва Аллоҳдан мағфират сўраши лозим.
2. Тилни ва қалбни тозалаш – Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) шундай деганлар: "Ким Аллоҳ ва охират кунига ишонса, яхши сўз гапирсин ёки сукут сақласин" (Имом Бухорий, 6018).
3. Бошқаларнинг айбини қидирмаслик – инсон ўзини тарбия қилиши, ўз камчиликларини тузатиши керак.
Ғийбат нафақат инсоннинг руҳий ҳаётига, балки жамиятнинг барқарорлигига ҳам салбий таъсир кўрсатади. У инсоннинг қалбини қорайтиради, дуоларини тўсади ва жамиятда фитна чиқаради. Қуръон ва ҳадисларда ғийбат оғир гуноҳ сифатида қайд этилган ва ундан сақланишга буюрилган. Ҳар бир инсон ғийбатдан сақланиши ва ўз тилини назорат қилиши керак.
Аллоҳ таоло барчамизни ғийбатдан сақласин ва тилимизга барака берсин! Омин.
Нилуфар БЕРДИЕВАХожа Бухорий ислом таълим муассасаси