1448 йил 07 Жумодус соний | 2026 йил 17 ноябрь, Сешанба.
ЎЗ UZ RU EN AR

Намоз вақти: Қарши

Fajr
06:04
Sunrise
07:21
Dhuhr
12:22
Asr
15:42
Maghrib
17:22
Isha
18:39


Намозни тўлиқ адо этинг. Албатта, намоз мўминларга вақтида фарз қилингандир (Нисо сураси 103-оят)

ОХИРАТНИ ЭСЛАТУВЧИ АМАЛ

7-05-2020, 12:51 514 Ўқиш режими + -


Охиратни эслатувчи амал


          Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм

         Муқаддас динимиз вафот этиб кетган ота-оналаримиз, яқин қариндошларимиз, устозларимиз ҳамда дўсту ёронларимизни эслаб, уларнинг ҳақларига дуои хайрлар қилиб туришни буюради. Марҳумларга қилган дуоларимиз, садақа ва эҳсонларимиз савоби етади. Уларнинг яхши сифатлари ва ўрнак бўладиган жиҳатларини гапириб, инсонийлик юзасидан қилиб қўйган баъзи камчиликларини гапирмаслик мусулмонларнинг бир-бирларига бўлган ҳурматлари ифодасидир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам биз умматларига ўтганларнинг яхши сифатларини эслаб, ёмонликларини гапирмасликни тавсия қилганлар.

Юртимиз ҳудудларида   илму маьрифат, беқиёс маьнавият ёйилишига сабабчи бўлган неча – неча азиз зотлар, алломаларнинг ҳамда Иккинчи жаҳон уруши йилларида ватан ҳимояси йўлида жанг қилиб қайтган мардонавор ота-боболаримизнинг  қабрлари ҳам бор.

            Истиқлолимизнинг ўтган даври мобайнида юртимизда кўплаб зиёратгоҳлар қайта бунёд этилди, айримлари эса таьмирланиб, халқимизнинг, азиз зиёратчиларнинг маьнавий мулкига айланди. Ҳар бир мўьмин – мусулмон   муборак зотларнинг, шунингдек, ўз ўтган яқинларининг қабрларини зиёрат қилиб, савоб топишни умид қилади. Зеро, қабр зиёрати савобли ва манфаатли амалдир.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Исломнинг илк даврларида қабрларни зиёрат қилишни тақиқлаган эдилар. Чунки унда баъзи жоҳилия даврининг одатлари сақланиб қолган бўлиб, айрим қабилалар мақтаниш ва ғурурланиш учун ўликларининг қаҳрамонликларини санаб, бақир-чақир қилар, ошкора йиғи-сиғига зўр берар эдилар. Ислом одоб ва аҳлоқи инсонлар қалбига ўрнашгач, қабрлар зиёратига изн берилди. 

Бурайда р.а. дан ривоят қилинган ҳадисда Пайғамбаримиз с.а.в. шундай деганлар: “Қабрларни зиёрат қилишни истаган киши зиёрат қилсин. Чунки қабр зиёрати бизга охиратни эслатади”.

            Пайғамбар с.а.в. Бақиь қабристонини ва Уҳуд шаҳидлари қабрларини зиёрат қилиб уларнинг ҳаққига дуо қилар ва айтар эдилар: “Сабр – тоқат қилиб ўтганларингиз сабабли сизларга тинчлик – осойишталик бўлғай. Охират диёри нақадар яхши”.

   Ҳақиқатда қабрларни зиёрат қилиш  қалбларни юмшатади, инсонга ўлимни ва охиратни эслатади, ғурур ва мақтончоқликни тарк этишга сабаб бўлади, ўликлар тирикларнинг дуо ва тиловатларидан фойда олади. 

Аммо зиёрат қоидаси, одоблари қандай бўлиши керак? Киши қандай зиёрат қилса, савобга эга бўлади? Ушбу мақолада қабрларни зиёрат қилиш тартиб ва одоблари мўьтабар манбалар асосида баён этилди. Шунингдек, халқ ўртасида одат бўлган баьзи бидьат ва хурофотлар оқибати билдириб ўтилади.

   Зиёратчилар амал қилишлари лозим бўлган зиёрат одоб ва тартиблари қуйидагилардир:

  • Аввало, ниятни тўғриламоқ, ихлос билан Аллоҳ учун зиёрат қилмоқ лозим.
  • Зиёрат пайтида таҳоратли бўлмоқ суннатдир.
  • Қисқа муддат бўлса ҳам дунё машғулотини тарк этиб, охиратни ўйламоқ.
  • Алоҳида намозхон бўлса икки ракаат намоз ўқимоқ. 
  • Зиёратгоҳда вазмин ва сокин юрмоқ. Беҳуда ва баланд овозда сўзламаслик, зарурий сўзларни секин ва одоб билан гапирмоқ.
  • Қабр аҳлига салом бермоқ. Ибн Аббос р.а. айтадилар: Пайғамбар с.а.в. Мадинада баьзи қабрларга дуч келдилар. Юзларини уларга қаратиб айтдилар: “Ассалому алайкум, эй қабр эгалари! Аллоҳ бизларни ҳам, сизларни ҳам мағфират айласин! Сизлар биздан олдин кетдингизлар, бизлар ҳам изингиздан боргаймиз!” Аллоҳ таолодан бизлар учун ва сизлар учун офият – тинчлик – омонлик тилайман.
  • Оёқ томонидан бориб, маййитга яқин ва юзма – юз ўтирмоқ.
  • Қабрни сийпаш, ушлаш, тавоф қилиш ва ўпишдан қаттиқ сақланмоқ. Бундай қилиш адашганларнинг одатидир.
  • Қабр бошида “Ёсин” сурасини ёки ўзи билган бошқа сура ёхуд оятларни ўқимоқ. Ёки 1 марта “Фотиҳа” ва 3 бор “Ихлос” сурасини ўқиса ҳам яхши.
  • Зиёратгоҳ ичига пойафзални ечиб кириш яхшидир.
  • Қабрларни босмаслик лозим. Қабр усти маййитнинг ҳаққидир. Қабрни босиш маййитнинг қорнини босиш кабидир.
  • Қабрларга суянмаслик ва қабрлар устига ўтирмаслик. Чунки бундай ишлар қабр соҳибига азият беради.
  • Шовқин – сурон солмаслик.
  • Қабристонлар ҳудудида катта ёки кичик таҳоратни синдирмаслик. Зеро, бу иш ўликларга ҳам, у ерга келган тирикларга ҳам бирдай озор беради.
  • Қабристонларда кулмаслик. Чунки, Пайғамбар с.а.в. бундан қаттиқ қайтарганлар.
  • Қабристонларда шам ёқиш ва ўша ҳудуддуги дарахтларга ип ёки латта боғлаш каби бидьат ишлардан қаттиқ сақланмоқ.
  • Қабристонларда йиғи – сиғи қилмаслик шарт.
  • Сўрайдиган бирор нарсасини қабрдаги кишидан сўраш мутлақо мумкин эмас, бундай қилган киши қаттиқ гуноҳкор бўлади.
  • Қабристонларда емоқ-ичмоқ мумкин эмас. Ҳасан Басрий р.а. қабристонда овқат еб турган кишини кўриб; “Бу киши мунофиқдир! Зеро шу қадар ўликлар ҳузурида туриб, кўнглига қўрқув тушмас, томоғидан овқат ўтар, охиратни ўйламас”, дедилар.
  • Қабристондагиларнинг яхши сифатларини эслаш керак.
  • Зиёратдан беҳад сокин, оҳиста ва ибратланган ҳолда қайтиш лозим. 

 Аллоҳ таоло ўтган улуғ аждодларимизни, жумладан иккинчи жаҳон уруш йилларида ватан ҳимояси йўлида кўксини қалқон қилган ота-бобаларимизни раҳмат қилиб, зиёратларимизни қабул қилсин!

 

  Қораев Муҳаммади


                                     Қарши шаҳар “Қумқишлоқ” жоме

                                     масжиди имом хатиби