1448 йил 07 Жумодус соний | 2026 йил 17 ноябрь, Сешанба.
ЎЗ UZ RU EN AR

Намоз вақти: Қарши

Fajr
06:04
Sunrise
07:21
Dhuhr
12:22
Asr
15:42
Maghrib
17:22
Isha
18:39


Намозни тўлиқ адо этинг. Албатта, намоз мўминларга вақтида фарз қилингандир (Нисо сураси 103-оят)

МУҚАДДАС ОИЛА (18-ҚИСМ)

30-05-2020, 11:11 396 Ўқиш режими + -



МУҚАДДАС ОИЛА (18-ҚИСМ)

 

ЯХШИЛИККА ЧОРЛАШ  

(3-қисм)

Мураббий мазкур жиҳатларни тарбиялашга алоҳида эътибор қаратиши лозимдир. Бундай тарбия ҳаёт ҳақи­қатлари билан Ислом динининг ҳамоҳанглигини тўғри тушунишга ёрдам беради. Бу ҳамоҳанглик дин билан дун­ёни ва руҳ билан жисмни, ибодат, саховатнинг барчасини уйғунлаштиради. Шунингдек, ақида, имон ва тақво, эҳсон, намоз, рўза, яхшилик, мулойимлик, сабр, тўғри­сўзлилик, вафо, яхшилик, дўстлик, сахийлик, азм, тинчлик, кечиримлилик ва бағрикенглик фазилатларини инсонда мужассамлаштиради. Ёши улуғларни қадрлаш Ёш авлод турмуш синовларида тобланиб, катта ҳаётий тажрибага эга бўлган, теран ақлли, тақволи, улуғ кишилар кўмаги ва маслаҳатига доим эҳтиёж сезади. Меҳнатсе­вар, ҳалол-пок, диёнатли, эл иши учун фидойи инсон бўлиб улғайишни истаган ҳар бир ўғил-қиз кексалар ҳаётий тажрибасидан албатта фой­даланиши лозим. Шунинг учун орамизда катталарнинг борлиги улуғ неъматдир. Инсон ҳаёти мевали дарахтга қиёс этилади. Чунки дарахт бир мавсумнинг ўзида куртаклар тугади, гул­лай­ди, кўпдан-кўп мевалар қилади. Кексалик эса худ­ди мевалари пишган боққа ўхшайди. Луқмони Ҳакимдан: – Нега ҳадеб ўғлингга насиҳат қилаверасан? – деб сў­рашди. – Кексаларнинг насиҳатлари ёшлар учун боғбон ниҳол­ни тарбия қилгани кабидир, – дея жавоб берди Луқмони Ҳаким. Инсон дунёга келиб ўсади, улғаяди, умр­гу­за­ронлик қи­лади. Кечаги гўдак бугун йигит, бўй етган қиз. Вақт ўтиши билан, насиб этса, ҳар бир инсон қа­рилик ёшига етади, бу – ҳаёт қонунияти. Қарияларни эъзозлашга динимизда алоҳида эъти­бор берилган. Имон-эътиқодли, ихлосли ва ну­ро­ний кек­са­ларнинг фазилатларини билиш ҳамда улар­нинг ҳақ­ла­рини адо этиш бошқалар учун вожибдир. Бун­дай хайрли ишлар Пайғамбаримизнинг (сол­лаллоҳу алай­ҳи ва саллам) суннатларига мувофиқдир. У зот ки­ши­ларга кексаларнинг фазилатларини бил­ди­риб, улар­нинг ҳақларига риоя этишни шарт қилганлар. Имом Термизий Анасдан розияллоҳу анҳу ривоят қилган ҳадиси шарифда Муҳаммад (соллал­ло­ҳу алайҳи ва саллам) кексаларни улуғлаш ҳақида бундай деган­лар: “Ёш йигит кекса кишини ёши улуғ­лиги учун ҳурмат қилса, Аллоҳ таоло уни ҳам кек­сай­ганида ҳурмат қи­ли­надиган инсонлар қаторига қўяди”. Бир йигит бобосига дерди: “Бобожон, мен ҳам сизнинг ёшингизга етсам дейман...” “Илоё, ниятингга ет, болам, узоқ яшай десанг, кексаларни ҳурмат қил...” деди бобоси. Кексаларга ҳурмат халқимизнинг азалий ибратли қад­риятларидан ҳисобланади. Ҳукуматимиз истиқлол йил­ла­рида қарияларни улуғлаш борасида бир талай хайрли иш­ларни амалга оширди. Жумладан, 2002 йил мамлакатимизда “Қарияларни қадрлаш йили” деб эълон қилиниб, ёши улуғ кишиларга ҳурмат ва эътибор янада кучайти­рилди. Шу­нингдек, 9 май куни юртимизда “Хотира ва қадр­лаш ку­ни” деб белгиланди. Ушбу бай­рам шарофати билан кекса отахону она­хон­ларимиз халқимиз эъзозида бўлиб, моддий ва маънавий жиҳатдан қўллаб-қувватланади. “Хотира ва қадрлаш” куни юксак ахлоқнинг ёрқин бир кў­риниши, ҳа­вас қилса ярашгулик байрамга айланди. Бу кун тарихнинг оғир синовларини бошдан кечирган, фи­докорона меҳнат қилган табаррук ёшдаги отахон, она­хонларимизга ҳур­мат ва эҳтиром кўрсатиш айёмидир. “Қадр кўрсатган қадр топади” – халқи­миз­нинг доно ҳик­мати ҳам шуни таъкидлайди. Қадрлаш ўзликни англаш демакдир. Бу сўз замирида имон бутлиги, одоб-ахлоқ, аждодлар мероси, шунингдек, атрофимиздаги инсонларга чуқур ҳурмат мужассам. Юртбошимиз ташаббуслари билан ҳар йили 31 август куни Тошкент шаҳридаги “Шаҳидлар хотираси” майдонида нуроний отахонлар, меҳнат фахрийлари ва маҳалла оқсоқолларига дастурхон ёзиш, уларнинг кўнгилларини шод қилиш яхши анъанага айланди. Муҳтарам Президентимиз кўрсатмаларига муво­фиқ, 2011 йилда жаҳонда саккизинчи бўлиб мамла­катимизда ҳаракати йўлга қўйилган замонавий тезюрар поездда даст­лаб нуроний отахону онахонлар, кекса меҳнат фахрийлариларининг дилларини хушнуд этиш ва дуоларини олиш мақсадида Самар­қандга зиёрат са­фа­ри уюштирилди. Бу тадбир ҳам қарияларга ҳуку­ма­тимиз дара­жасида кўрсатилаётган эътиборнинг ёрқин ифода­си бўлди. Ислом дини доимо катта ёшли кишиларни ҳурмат қи­лишга чорлаб келган. Абу Довуд ва Имом Термизий Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобосидан (розияллоҳу анҳум) ривоят қилган ҳадиси шарифда: “Кичикларга раҳм-шафқатда, катталарга ҳурмат-иззатда бўлмаган киши биздан эмасдир”, дейилга. Абу Довуд Абу Мусодан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади. Пай­ғам­баримиз (сол­лаллоҳу алайҳи ва саллам): “Мусулмон мўйсафид, Қуръонни ёд олиб, унда ҳаддидан ошмаган ва уни тарк қилмаган қори ҳамда одил подшоҳни ҳурмат қилиш Аллоҳ таолони улуғлаш кабидир”, дедилар. Ушбу ҳадиси муборакда баён қилинган сифатлар хал­қимиз онгига сингиб кетган, миллий қадрият­ла­ри­миз­нинг ажралмас қисмига айланган. Лекин ҳозирги кунда айрим ота-оналар ва мураббийлар болаларда маз­кур сифатлар шаклланишига алоҳида эътибор қа­рат­маяпти­лар. Оқибатда, баъзи ёшларда кексаларни ҳурмат қилмаслик ҳолатлари учрамоқда. Афсус, баъзи ғўр ёшлар назарида қариялар дардисардек, ор­тиқчадек туюлади. Бирор даврага кирган отахонни ёки автобусга чиққан қарияни кўрган нодон ёшлар “уфф” тор­тишади. “Қариганида уйида жимгина ўтирса бўлмасмикан-а?” дея хато ўйлашади. Ҳаётнинг аччиқ ва ширин томонлари бор. Қариялар эътибор, меҳр-мурувват ва шафқатга муҳтож бўлишади. Бун­дай инсонларга эътиборли бўлмоқ лозим. Чунки улар­нинг умри меҳнат билан ўтган, энди кексалик боис ишга ярамай, хасталаниб, кучқувватдан қол­ган­лар. Жа­мият ва она Ватан равнақи учун ҳисса қўшган, ои­ла­ни оёққа турғазган, ўғил-қизлар ўстириб, едириб-ичирган, оилам, болам-чақам деб, елибюгурганлар ҳам шулар. Кексаликнинг касаллик, кўз хираланиши, оёқ-бел оғ­риши, кучдан қолиш, аввалги куч-қувватнинг суса­йи­ши, қадамнинг майда бўлиб қолиши каби муайян мушкулотлари ва мураккабликлари бор. Лекин қарилик палласида кишилар ҳаётга ўзгача нигоҳ билан боқади. Сўзлар салмоқли, нигоҳлар вазминлик касб этади. Ҳаётда кўп тажриба орттирган кишилар ювош ва мулойим бўлиб қоладилар. Кекса одам заифлашиб, ўзи ва ўзгаларга мулойимлик истайди. Уларга нисбатан асосан уч ҳолатда мулойимлик зарур: ширин муомалада, тансиқ таом тайёрлашда ва юмшоқ ўрин тўшашда. 

Давоми бор...

Ўзбекистон Мусулмонлари идораси раиси, муфтий

Шайх Усмонхон Алимов нинг
 “Оилада фарзанд тарбияси” китобидан