1448 йил 07 Жумодус соний | 2026 йил 17 ноябрь, Сешанба.
ЎЗ UZ RU EN AR

Намоз вақти: Қарши

Fajr
06:04
Sunrise
07:21
Dhuhr
12:22
Asr
15:42
Maghrib
17:22
Isha
18:39


Намозни тўлиқ адо этинг. Албатта, намоз мўминларга вақтида фарз қилингандир (Нисо сураси 103-оят)

Устоз изнисиз дарс берган шогирд

17-01-2020, 17:07 440 Ўқиш режими + -

 

Устоз изнисиз дарс берган шогирд

  

Имом Абу Юсуф  Ислом уламоларининг энг машҳурларидан бири бўлиб Абу Ҳанийфа роҳматуллоҳи алайҳининг шогирди бўлганлар. Ўз даврларида қози-ю қуззот (қозилар қозиси) мартабасигача чиққанлар.

         Имом Абу Юсуф ёшликларида камбағал бўлганлар. Оталари Абу Юсуфни ёшлик чоғларида “бозорга бориб тирикчилик қиласан” деб Имом Абу Ҳанийфанинг ҳузурига дарсга боришга тўсқинлик қилар эканлар.

         Устозлари Абу Ҳанийфа роҳматуллоҳи алайҳ эса  шогирди Абу Юсуфнинг дарс олишига иштиёқманд бўлиб,  мободо  Абу Юсуф орада дарсга  келмай қолсалар Абу Ҳанийфа унинг бу ишидан ранжир эканлар.

         Кунларидан бирида шогирдлари Абу Юсуф устозларига оталари дарс ҳалқасига қатнашишдан қаттиқ тўсқинлик қалаётгани борасида шикоят қиладилар. Абу Ҳанийфа ўз ҳузурларига Абу Юсуфнинг отасини келишини сўраб юборадилар. Отасидан:

     “Ўғлингиз бозорда бир кунда қанча пул топади?” деб сўрадилар Абу Ҳанийфа.

     “Икки дирҳам” деди отаси.

     “Мен бераман Сизга ўша икки дирҳамни, ўғлингизни тинч қўйинг, илм олишидан тўсқинлик қилманг” дедилар.

     Шундан кейин Абу Юсуф устозларидан анча йил таълим олиб, доим бирга бўлдилар. Абу Юсуф  йигитлик ёшига етиб  одамлар орасида олган илмлари билан  машҳур бўлиб кетдилар. Кунларидан бирида   касал бўлиб қолиб ётиб қолдилар.  Абу Ҳанийфа шогиирдалрини кўргани келиб,  касал қаттиқ текканини, касаллик шогирдининг  вужудига маҳкам ўрнашганини кўриб, севикли шогирдини йўқотишдан қўрқиб қаттиқ хафа бўлдилар. Унинг ҳузуридан чиқар эканлар, ўзларига ўзлари “Оҳ, Эй Абу Юсуфим, ўзимдан кейин ўрнимга Аллоҳдан сени қолишингни умид қилгандим-а!!!” деб ўксиндилар. Маҳзун қадам ташлаб шогирдлари ҳузурига илм ҳалқаси томон кетдилар.

     Орадан икки кун ўтиб, Аллоҳ таоло Абу Юсуфга шифо берди. Касалликдан фориғ бўлиб, бир ғусл қилдилар. Кийиниб устозлари Абу Ҳанийфа ҳузурига боришга шайланаётганларида, атрофдагилар:

     Қаерга кетаяпсиз? – дейишди.

     Устозимнинг олдига дарс қилгани – дедилар.


 
    -   Энди ҳам илм ўқийсизми? Сиз имлга етишиб қолибсиз. Устозингиз Абу Ҳанийфанинг Сиз ҳақингизда айтган гапларини эшитмадингизми? – дейишди.

  • Мен ҳақимда нима дебдилар? –  таажжубланиб сўрадилар Абу Юсуф.
  • “Ўзимдан кейин ўрнимга Аллоҳдан сени қолишингни умид қилгандим” Яъни, Сиз Абу Ҳанийфанинг ҳамма илмини олиб бўлибсиз, агар Абу Ҳанийфа оламдан ўтсалар, ўринларига Сиз қолар  экансиз” дейишди.

     Абу Юсуф ўзларидан таажжублиб масжидга бордилар. Масжиднинг бир четида Абу Ҳанийфа дарс ўтиб турган эканлар. Абу Юсуф масжиднинг бошқа четига ўтиб дарс ўтиб, фатво ҳам бера  бошладилар.

     Абу Ҳанийфа роҳматуллоҳи алайҳ янги (илм) ҳалқага келиб,

  •    Бу кимнинг ҳалқаси? деб сўрадилар.
  • Абу Юсуфники, дейишди.
  • У тузалдими?, дедилар.
  • Ҳа, дейишди.
  • Дарс ҳалқамизга келмадими?, дедилар.
  • У ҳақида айтган гапиингизни унга айтишган экан, энди одамларга ўзи Сизга эҳтиёжи бўлмаган ҳолда дарс бера бошлади, дейишди.

Абу Ҳанийфа роҳматуллоҳи алайҳ узоқ вақт ўйланиб, фикрлаб, сўнг,

  • Абу Юсуф асосининг пўстини шилишимизни ҳоҳлабдилар-да, дедилар.

Сўнгра ўтирган шогирдларидан бирига қараб,

  • Ҳув анави ўтирган шайхга боргинда”Сиздан битта сўрайдиган масала бор, дегин. У сендан ҳурсанд бўлиб, “Масалангиз нима” деб сўрайди, дедилар. Сўнгра унга  сўраши лозим бўлган ўша масалани  айтдилар.

Шогирд Абу Юсуфнинг ҳалқасига бориб,

-Сиздан сўрайдиган бир масалам бор эди, деди.

-Нима масала экан, деди Абу Юсуф.

Шогирд:

  • Бир киши тикувчига куйлакни қисқартиргани берди. Бир неча кундан кейин куйлагини олгани келди. Лекин тикувчи, бу одамдан куйлак олганини тан олмади. Шунда ҳалиги киши миршабхонага бориб шикоят қилди.  Шунда миршаблар унга тикувчининг дўконига кириб унинг кийимини олиб беришди. Савол шуки, тикувчи кийимини қисқартириб берганлик ҳаққини олишга ҳақли бўладими  ёки йўқми?, деди.
  • Ҳа, модомики ишини тўлиқ қилган бўлса ҳақли бўлади, деб тез жавоб бердилар.
  • Хато жавоб қилдингиз, деди талаба.

Абу Юсуф талабага назар соларкан,

  • Сени ким юборди ўзи, деб сўради.

Талаба Абу Ҳанийфага ишора қилди. Абу Юсуф ўрнидан туриб устози Абу Ҳанийфанинг олдига келиб

  • Устоз, бир масала бор эди, деди. Абу Ҳанийфа эътибор бермадилар. Абу Юсуф тиз чўккалаб Абу Ҳанийфанинг олдига ўтирдилар ва яна бутун одоб билан
  • Устоз, бир масала бор эди, дедилар.
  • Нима масала экан, деб сўради, Абу Ҳанийфа.
  • Нима сўрамоқчилигимни биласиз, деди Абу Юсуф.
  • Тикувчи ва кийим ҳақида-ми?, деди Абу Ҳанийфа.
  • Ҳа, деди Абу Юсуф. Абу Ҳанийфа бироз ғазабланиб,
  • Бор, ўзинг  жавобини айтавер, сен ҳам шайх эмасми? дедилар. Абу Юсуф одоб билан,
  • Шайх,   устоз Сизсиз, дедилар.

Абу Ҳанийфа масалага жавоб бериб шундай дедилар,

  • Тикувчининг кийимни қисқартириши миқдорига қараймиз. Агар уни қисқартириши кийим эгасининг андозасимос бўлса демак тикувчи тўлиқ ишлаган бўлади ва кейин кийимни ўзлаштириб олиш мақсадида кийим олганлигидан тониб турган бўлади. Бундан кўриниб турадики, меҳнати аслида кийим эгаси учун бўлган. Бундай ҳолатда унга хизмат ҳаққисини берилади. Агар кийим ўзининг андозаси мос қилиб қисқартирилган бўлса, бунинг маъноси, демак асли бошида ўзига ўзлаштириш мақсадида меҳнат қилган бўлади. Бундай вазиятда у хизмат ҳақи олишга ҳақли бўлмайди, дедилар.

      Абу Юсуф устозлари Абу Ҳанийфанинг бошидан ўпдилар. Токи Абу Ҳанийфа оламдан кўз юмгунларига қадар устозларидан айрилмадилар. Устозлари оламдан ўтгач у кишининг ўрнига ўтдилар.  Юқоридаги воқеъани бир умр эсдан чиқармадилар.

 

Интернет материаллари

асосида таржима қилинди.

Шаҳбоз Низомов

ЎМИ Қашқадарё вилоят

вакиллиги ходими