1448 йил 07 Жумодус соний | 2026 йил 17 ноябрь, Сешанба.
ЎЗ UZ RU EN AR

Намоз вақти: Қарши

Fajr
06:04
Sunrise
07:21
Dhuhr
12:22
Asr
15:42
Maghrib
17:22
Isha
18:39


Намозни тўлиқ адо этинг. Албатта, намоз мўминларга вақтида фарз қилингандир (Нисо сураси 103-оят)

Сафар қилиш одоблари

20-02-2020, 18:23 2 661 Ўқиш режими + -

 Сафар қилиш одоблари

 

          “Сафар” сўзи араб тилидан кирган сўз бўлиб, у кўчиш деган маънони англатади. Сафар қилиш эса бирор кишининг  ўз яшаб турган манзилидан чиқиб бошқа жойларга бориш ниятида йўлга чиқишидир. 

         Аллоҳ таоло ўзининг китоби “ Қуръони карим”да  сафарга тарғиб қилиб шундай дейди: “ Ахир, улар ер юзида сафар қилиб, айланмайдиларми, ( ана ўшанда) улар учун доно диллар, тинглайдиган қулоқлар бўлур эди”. ( Ҳаж сураси, 46 –оят).

            Донишмандлар инсон сафари икки хил бўлади, дейишади. Улардан бири сафари –анфосий бўлса, иккинчиси эса сафари –афоқийдир.  Анфосий сафар инсоннинг ўз ички оламига сафаридир. Инсоннинг бу сафарини муроқаба ҳам дейилади. Муроқаба инсон ўз ички оламини тафтиш этишидир. Инсон ўз ички оламига назар солади. Инсон ички оламга сафар қилар экан қалбидаги ёмонликларни бартараф қилади. Ундаги меҳри-муҳаббат  каби яхши ҳисларни ардоқлайди. Инсон ўзидаги яхши хислатларни назардан ўтказади. Ва инсон ўз мўлжалини яхшилик томон йўллайди.

         Сафари-афоқий бу инсоннинг ташқи оламга сафаридир. Инсонлар ер юзида сафар қилиб турли хил одамларни кўриб, уларнинг ҳаёт тарзи билан танишади, ажойиб обидаларни, виқорли тоғларни,   гўзал далаларни кўриб улардан завқ олади. Сафар пайтида ўз илмини зиёда қилади, ўзидаги сабр-қоноатни синовдан ўтказади. 

        Сафар қилишдаги мақсадга кўра сафар неча турли бўлади. Бундай сафарларга илм талаб қилиш, ҳаж сафари, зиёратгоҳларни, узоқдаги қавми-қариндошини, тижорат  ва дунёни кўриш, одамлар билан танишиш каби сафарлар киради.  

Инсон учун сафарда манфаат кўпдир. Сафардаги манфаатлар қуйидагилар:

  1. Сафар мардликни ўргатувчи мактабдир. 
  2. Сафар донишмандликни ўргатувчи донишмандир. 
  3.  Сафарқилган киши тарихий жойларни кўради. Улуғ кишиларнинг қадам жойларини зиёрат қилади.
  4. Сафар қилган киши бирор жойга  муқим яшаш натижасида пайдо бўлган дангсалик ва ялқовликдан фориғ бўлади.
  5. Сафар қилган киши ҳам-қайғудан фориғ бўлади.
  6. Сафар қилган киши руҳан енгил бўлади.
  7. Сафар инсоннинг илми зиёда қилади.
  8. Сафар қилган инсон йул синови ва сафар қийинчилигида тобланади
  9. Сафар инсонга ёру-биродарларини қадрини билдиради.
  10. Сафар инсоннинг соғлигига манфаат етказади. Шу сабабли халқимиз: “ Сафар қилинг  саломат бўласиз” дейди.
  11. Сафар инсон умрини узайишига фойда етказади.
  12.  Сафар савобни зиёда қилади.
  13. Сафар чаққон ҳаракат қилишга ўргатади.
  14. Сафар инсонни режим билан ҳаракат қилишни ўргатади. 
  15. Сафар инсонлар ўртасида бир-бирларини танишни олиб келади. Таниш билиш ошно -оғайнилар кўпаяди.
  16. Сафар инсон турмуш тарзини ўзгаришига сабаб бўлади.
  17. Сафар  инсоннинг муомиласини яхшиланишига олиб келади.  
  18. Сафар инсоннинг ейиш ичишини умуман айтган нафсига сабр бериш, тийилиш сабоқларини беради.
  19. Сафар ватан ва унда яшаётган кишиларнинг қадрини қанчалик юқори эканлиги кўрсатади.

Сафар одоблари қуйидагилардан иборат:

  1. Сафарга чиқуфвчи киши аввало сафарга чиқишидан олдин ўз ниятини борадиган жойини аниқ билиб олиши лозим.
  2. Сафар қилинадиган жойлар ҳақида маълумотга эга бўлиши лозим
  3. Сафарга озуқасини ҳам тайёрлаб олиши лозим.
  4. Сафарга борадиган жой ҳақида маълумот олишга ҳаракат қилиш лозим. 
  5. Йўлда сафарга чиққан одам ҳаммадан ҳар нарса сўраб юриши яхши ҳисобланамайди. Ривоят қилишларича, қадим замонда Мусо а.с. Хизр а.с. билан бирга сафар қилмоқчи бўладилар.Хизр (а.с.) Мусо (а.с.)дан: “ Мени билан сафар қилишнинг шарти нима?” деб сўрайдилар. Ва ўзлари жавоб бериб: “ Мени билан сафар қилишнинг шарти шуки, сафар пайтида мендан савол сўрамайсиз. Агар сафарда ҳадеб савол қиладиган бўлсангиз, иккаламиз бирга сафар қилаолмаймиз” деган эканлар.

           Сафарга чиқувчи киши йўл ҳозирлигини кўриши лозим. Ўзининг ва йўлда ҳаракатланадиган улови учун керак бўладиган нарсаларни олади.Инсон  сафар чиқишдан олдин йўлни ҳам танлаши лозим.. Сафар қилишдан олдин инсон ўзига муносиб ҳамроҳ танлаши ҳам керак. Кишининг кимлиги унинг танлаган ҳамроҳидан билинади. Пайғамбаримиз (с.а.в.) кишиларни ҳамроҳсиз сафарга чиқишларидан қайтарганлар. Узот: “  Сафарга чиқишдан олдин   ҳамроҳ, ҳовли олишдан олдин  қўшни ол” деб марҳамат қилганлар.  Сафарга чиқишларидан уч киши ёки тўрт киши бўлса бирларини бошлиқ қилиб олишлари лозим.Сафарга чиқишдан олдин қарзи бўлса, уни тўлаб кетиши ёки қарз олган   одамларига сафарга кетаётганлигини маълум қилиб кетиши лозим. Сафарга чиқувчи киши ота-она хешу-ақроболардан оқсоқоллардан розилик ва дуолар олади.

           Сафарга чиқувчи киши сафарни ният қилар экан қуйидагича: “ Эй Аллоҳ,   сафаримизни хайрли қил.  Йўл машаққатини осон қил. Сафар пайтида турли бало-қазолардан асра, хотин, бола –чақа, мол-мулкларни ўзингга омонат, ўзинг омонатларни сақлагувчисан”, деб дуо қилиши яхшилик ҳисобланади.

Сафарда қуйидаги нарсалардан тийилиш лозим.

  1. Сафарда бесабаб ҳар хил жойларга берухсат кириб чиқиш; 
  2. Сафарда ҳар хил ишларга беҳудага аралашиш;
  3. Сафарда бегона кишиларга бесабаб мулозамат қилиш;
  4. Сафарда атрофдагиларга қўпол муомила қилиш;
  5. Сафарда бўлар-бўлмас гапларга аралашмаслик;
  6. Сафарда дуч келган жойда ҳар хил ичимлик ва овқатларни истеъмол қилиш;
  7. Сафарда кўзни ҳар томонга беҳуда қарашдан ва қўлларни тўғри келган нарсани ушлашидан тийиш лозим. 

    Сафарда юрганда доим яхши дуолар қилинади. Чунки сафарда юрган кишининг дуоси доимо мустажоб бўлади.  Пайғамбаримиз (с.а.в.): “ Уч тоифа кишилар борки, уларнинг дуоси қайтарилмайди. Улар:   1. Ота-онанинг дуоси. 2.  Мазлум кишининг дуоси. 3. Сафарда юрган кишининг дуоси.

Сафар машаққатдан иборат бўлиб, уни халқимиз: “ Йўл азоби,  гўр азоби”, дейди.

Аммо сафардаги машаққатлар учун инсонга зиёда савоблар ёзилади.  Бу ҳақда ҳадисда: “  Инсоннинг сафарда ёки касал бўлган чоғларида ( қилган амаллари) муқимлик ва соғ пайтида қилган амалларига икки баробарида савоб ёзилади.  ( Бухорий ривояти). Инсон сафарда нияти   ҳосил бўлгандан сўнг ўз уйига қайтиши лозим. Ҳадисда: “ Сафар азобнинг бир бўлагидир.  У сизларни емоқ-ичмоқдан уйқунгиздан ман қилади. Сафардан кўзланган мақсадингиз ҳосил бўлгандан сўнг тезлик билан ўз аҳлингизга қайтингиз” дейилади. Бирор киши сафардан қайтаётганида ярим тун бўлиб қолса,  бола-чақаларини безовта бўлишидан  сақлангани маъқул. Чунки бундай пайтда аҳли оиласи дам олаётган бўлади.  Ҳадисда: “ Бирортангиз узоқ вақт сафарда бўлиб,  зинҳор ярим кечада уйларингизга бостириб борманг”, дейилади.

               Сафар қилиш одобларини билиш инсонлар ўртасида дўстликни, бир-бирларига бўлган меҳру-оқибатни зиёда қилади. Ҳар қандай ҳолларда кўзланган манзилга етиб бориш учун ҳаракатланиш ва машаққатли дамларда  сабр ва бардош қилиш каби фазилатларни зиёда қилади. Сафар туфайли инсон ҳар томонлама тобланиб,  ўз илм ва саломатлигига манфаат етказади. Сафар қилиш инсонда ватанга бўлган муҳаббатни мустаҳкамлайди. 

  

                                         Р.  Акбаров