Alloh taolo insonlarni bir ota va bir onadan paydo qilib, ularni Yer yuzi bo’ylab turli xil millat va elatlar shaklida tarqatib yubordi. Insonlarning bu kabi xilma-xilligi fitriy bo’lib, Aloh taolo uni ilohiy hikmat ila joriy qildi. Yani bu bo’linish ajralish uchun emas, balki birlashish va o’zaro yaqinlashish uchun ekanligini Qur’oni karimda bayon qildi. Ya’ni “Ey insonlar darhaqiqat, biz sizlarni bir erkak (odam) va bir ayol (havo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tanishgishgiz ushun sizlarni (turli –tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib quydik. Albatta, Alloh nazdida (eng azizu) mukarramrog’ingiz Taqvodorrog’ingizdir Albatta Alloh biluvchi va xabardor zotdir” (Hujrot surasi 13-oyat ).
Dinimizda mana su haiqatni bayon qilish orqali insonlarni birlikda va hamjihatlikda yashashga da’vat etadladi.
Ayni paytda dinimiz bizlarni O’zaro ixtilof qilishdan, Tafriqaga bo’linishmizdan qaytaradi. Zero, ixtilof va tafriqa insonlarni bir-biridan uzoqlashtiradi, o’rtada adovat va fitna paydo bo’lishiga sabab bo’ladi. Ayniqsa dinda tafriqaga bo’linish zalolat sanalib, insonning ikki dunyosini ham barbod bo’lishiga olib boradi. Alloh taolo Qur’oni karimda shunday degan: “Hammangiz Allohning “arqon”ni (Qur’onini) mahkam tuting va firqalalarga bo’linmang hamda o’zaro adovatda bo’lgan paytlaringizda dillaringizni (tutashtirib) oshno qilib qo’ygan Allohning ne’matini yodda tuting! Uning ne’mati tufayli birodarlarga aylandingiz. Do’zax chohi yoqasida turganigizda, sizlarni undan qutqaradi. Shoyad haq yo’lni topgaysizlar, deb, Alloh O’z oyatlarini sizlarga shunday bayon qiladi” (oli Imron surasi 103-oyat).
Ushbu oyatda Alloh taolo O’zining kalomi bo’lmish Qur’oni karimni “mahkam tutish” ga buyurmoqda Shunchaki uni “ushlang” demayapti. Chunki ushlangan narsa gohida behosdan Qo’ldan tushib ketishi mumkin. Ammo mahkam tutilganda, uni har qanday holatda ham qo’ldan quyib yubormaslikka harakat qilinadi. Qolaversa, oyatda bu ishni jamoat bo’lib, barcha birgalikda qilishga buyurilmoqda. Aks holda, har kim o’z holicha bo’lsa, o’rtada tafovut, kelishmovchilik, tafriqa chiqishi tabiyi holdir. Shuning uchun oyatning davomida “firqalarga bo’linmang!” deilmoqda.
Hozirgi kunda biz Alloh taoloning bu amirini to’g’ri tushunib olishimiz kerak. “Firqalarga bo’linmang!” dedimi, biz o’zaro nizo va adovatlarni yig’ishtirib, firqalarga bo’linishni to’xtashimiz kerak.
Qachonki bizlar Qur’oni karimni mahkam tutish uchun birlashib, yonma-yon turar ekanmiz, oralarimizdagi adovat ham yuqola boshlaydi, o’zaro hamjihatlik rivoj topadi. Qur’oning mo’jizasi ham shunda aslida.Bir tarafdan Alloh taoloning “firqalarga bo’linmang!” degan yatlarini zikr qilib tursagu, boshqa tarafdan olimlarni, imomlarni, mahzablarni, boshqa musulmonlarni va ular qilayotgan ishlarni tanqid qilib tursak, oyatga zid ish qilgan bo’lmaymizmi?! Darvoqe’ keyihgi payitlardaIjtimoiy tarmoqlar orqali ulomalarni, boshqa mo’minlarning diniy btashkilotlarni tanqid qiladiganlar ko’payib ketdi. Holbuki,oyati karimada mo’minlarning birodar bo’lib yashashlari Allohning ne’mati ekanligi, aynan birodarlik tufayligina do’zax chohi yoqasidan omon qolish mumkin ekanligini eslatilmoqda boshqa bir oyatda esa Alloh taolo shunday marhamat qilgan: “Dinlarni (firqalarga) bo’lib, (turli) guruhlarga aylanganlar (uchun ) biror narsada (siz ma’sul emasiz). Ularning ishi Alohga (havola). So’ngra (U) ularni qilib yurgan amallaridan ogoh qilur” (An’om surasi, 159-oyat).
Ushbu oyati karimada Alloh taolo tafriqa va guruhbozlikka 0lib boradigan nizo hamda ixtiloflarni Rasululloh sallallohu alayhi va sallamning yullaridan boshqa deb, uni hidoyat yo’liga teskari yo’l, deb hisoblamoqda. Alloh taolo bu oyatda Tafriqa va guruhbozlik Payg’ambarimizning ummatlariga munosib emasligini qattiq takidlamoqda. Abu Hurayra roziyalloh anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sallallohu alayhi va sallam: “Albatta Alloh taolo sizlar uchun uch narsada rozi bo’lib,uc narsada norozidir .Allohga biror narsani sherik qilmasdan ibodat qilsangiz, Allohning arqoni bo’lmish Islomni jam bo’lib mahkam ushlab, firqalanib ketmasangiz rozi bo’ladi. Ammo “dedi-dedi” deb, behuda gapni ko’paytirsangiz, ko, savol bersangiz va mol-dunyoni behudaga sarf qilsangiz, sizdan norizo bo’ladi” -dedilar (Imom Muslim rivoyati) .
Anas Ibn Molik roziyalloh anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sallallohu alayhi va sallam aytadilar: “ Albatta meni ummatim zalolotga jamlanmaydi, Shunday ekan, qachon ixtilofni ko’rsahgiz, o’zingizga savodli a’zamni (Ya’ni ulug’ jamoani ) Lozim tuting (Imom Ibn Moja rivoyati).
Ulomalarmiz hadisdagi “savodi a’zam” kalimasini ahlu sunna val jamoa deb sharhlaganlar.
Muhtaram azizlar! Alloh taolo Baqara surasining 269-oyatida shunday degan: “U O’zi xohlagan kishilarga hikmat (payg’ambarlik yoki Qur’on ilmini) beradi. Kimga (mazkur ) hikmat berilgan bo’lsa, demak, unga ko’p yaxshlik berilbdi. Bundan faqat oqil kishilargina eslatma olurlar ” (Baqara surasi, 269-oyat)
Demak fahm-hikmat shunday ulug’ narsa ekanki, inson u orqali Qur’on, hadis ilmlarini bilib, undan to’g’ri hukm chiqara bilish hamda har bir oyat va hadisning mohiyatiga tushuna olish qobilyatiga ega bo’ladi. Alloh o’zining ulug’ ne’mati bo’lgan hikimatini hammaga emas, balki faqat o’zi xohlagan, o’zi sevgan bandalariga beradi. Hikmat boshi, Manbai, tamali, asosi – Allohdan qo’rquvdir! Shuning uchun ham Rasululloh sallallohu alayhi va sallam shunday deganlar: “Hikmatning boshi - Allohdan qo’rqishdir” (Imom Bayhakiy rivoyati).
Qalbida Allohdan qo’rquvi bo’lib, hikmat egasi bo’lgan kishi hech qachon Islom dunyosi ulomalari Firqatun nojiya (najot topuvchi toifa), deb ijmo’ qilgan, ahli sunat val jamoatga qarshi chiqib yangi firqalar tuzmaydi, boshqa firqalarga ergashmaydi! Bu haqida Rasululloh sallallohu alayhi va sallam shunday deganlar: “Alloh taolo mening ummatimni zalolotga jamlamaydi. Alohning qudrat qo’li jamoat uzradir. Kimki jamoatdan ajralsa, ajralib jahanamga kiradi” (Imom Termiziy rivoyat).
Muhtaram ahli islom! Din ilmini bilmay turib, Islom dini nomidan targ’ibot va tashviqot qilayotgan har qnday kimsaga ergashib ketaverish yaramaydi!
Demak odamlarga va’z aytishga faqat mutasaddi rahbarning yoki u tomonidan ijozat berilgan olim kishilarning haqqi bor Ulardan boshqa kim voyzlik qilsa, demak bu-uning manmanligidan, o’ziga bino qo’yganligidandir.
Alloh taolo barchamizni bir yoqadan bosh chiqarib, Mehr oqibat bilan, tinch totuvlikda hayotguzoronlik baxtiga muyasar aylasin. Omin!
Ilhom Abdullayev,
Nishon tumani “Hazrati Usmon ” jome masjidi imom xatibi