Ўтганларимизни хотрлашда қуйидагиларга аҳамият беришимиз лозим бўлади:
- Аввало, ниятни тўғриламоқ, ихлос билан Аллоҳ учун зиёрат қилмоқ лозим.
- Зиёрат пайтида таҳоратли бўлмоқ суннатдир.
- Қисқа муддат бўлса ҳам дунё машғулотини тарк этиб, охиратни ўйламоқ.
- Алоҳида намозхона бўлса икки ракаат намоз ўқимоқ.
- Зиёратгоҳда вазмин ва сокин юрмоқ. Беҳуда ва баланд овозда сўзламаслик, зарурий сўзларни секин ва одоб билан гапирмоқ.
- Қабр аҳлига салом бермоқ. Ибн Аббос р.а. айтадилар: Пайғамбар с.а.в. Мадинада баьзи қабрларга дуч келдилар. Юзларини уларга қаратиб айтдилар: “Ассалому алайкум, эй қабр эгалари! Аллоҳ бизларни ҳам, сизларни ҳам мағфират айласин! Сизлар биздан олдин кетдингизлар, бизлар ҳам изингиздан боргаймиз! Аллоҳ таолодан бизлар учун ва сизлар учун офият, тинчлик – омонлик тилайман”.
- Оёқ томонидан бориб, маййитга яқин ва юзма – юз ўтирмоқ.
- Қабрни сийпаш, ушлаш, тавоф қилиш ва ўпишдан қаттиқ сақланмоқ. Бундай қилиш адашганларнинг одатидир.
- Қабр бошида “Ёсин” сурасини ёки ўзи билган бошқа сура ёхуд оятларни ўқимоқ. Ёки 1 марта “Фотиҳа” ва 3 бор “Ихлос” сурасини ўқиса ҳам яхши бўлади.
- Зиёратгоҳ ичига пойафзални ечиб кириш яхшидир.
- Қабрларни босмаслик лозим. Қабр усти маййитнинг ҳаққидир. Қабрни босиш маййитнинг қорнини босиш кабидир.
- Қабрларга суянмаслик ва қабрлар устига ўтирмаслик. Чунки бундай ишлар қабр соҳибига азият беради.
- Шовқин – сурон солмаслик.
- Қабристонлар ҳудудида катта ёки кичик таҳоратни синдирмаслик. Зеро, бу иш ўликларга ҳам, у ерга келган тирикларга ҳам бирдай озор беради.
- Қабристонларда кулмаслик. Чунки, Пайғамбар с.а.в. бундан қаттиқ қайтарганлар.
- Қабристонларда шам ёқиш ва ўша ҳудуддуги дарахтларга ип ёки латта боғлаш каби бидьат ишлардан қаттиқ сақланмоқ.
- Қабристонларда йиғи – сиғи қилмаслик шарт.
- Сўрайдиган бирор нарсасини қабрдаги кишидан сўраш мутлақо мумкин эмас, бундай қилган киши қаттиқ гуноҳкор бўлади.
- Қабристонларда емоқ-ичмоқ мумкин эмас. Ҳасан Басрий р.а. қабристонда овқат еб турган кишини кўриб; “Бу киши мунофиқдир! Зеро шу қадар ўликлар ҳузурида туриб, кўнглига қўрқув тушмас, томоғидан овқат ўтар, охиратни ўйламас”, дедилар.
- Қабристондагиларнинг яхши сифатларини эслаш керак.
- Зиёратдан беҳад сокин, оҳиста ва ибратланган ҳолда қайтиш лозим.
Аллоҳ таоло ўтган улуғ аждодларимизни раҳмат қилиб, зиёратларимизни қабул қилсин!
Қораев Муҳаммади
Қарши шаҳар “Қумқишлоқ” жоме
масжиди имом хатиби