Дин инсониятни эзгулик, адолат, сабр-тоқат ва маънавий покликка чорловчи муқаддас қадриятдир. У инсон ҳаётини мазмунли қилиш, жамиятда тинчлик ва ҳамжиҳатликни мустаҳкамлашга хизмат қилади. Бироқ динни нотўғри тушуниш ёки унда ҳаддан ошиш — яъни ифротчилик[1] ва мутаассибликка берилиш — жамият ва инсон тақдири учун хавфли оқибатларни келтириб чиқаради.
Аввало, динда ҳаддан ошиш унинг асл моҳиятини бузади. Барча илоҳий таълимотлар инсонни меҳр-оқибатли, бағрикенг ва адолатли бўлишга ундайди. Ифротчилик эса динни қўрқув, тазйиқ ва ҳатто зўравонлик воситасига айлантириб қўяди. Натижада дин одамларни яқинлаштириш ўрнига, уларни бир-бирига қарши қўяди.
Иккинчидан, ҳаддан ошиш жамиятда ихтилоф ва бўлинишларни кучайтиради. Ифрот фикрга эга шахслар ўз қарашини мутлақ ҳақиқат деб билиб, бошқача фикрловчиларни инкор этади. Бу эса оилавий низолар, ижтимоий келишмовчиликлар ва ҳатто миллий ҳамжиҳатликка путур етказиши мумкин.
Учинчидан, динда ҳаддан ошиш зўравонлик ва терроризмга олиб бориш хавфини оширади. Айрим гуруҳлар диний шиорлар ортида яшириниб, ноқонуний ва қонли ҳаракатларни амалга оширади. Бу ҳолат нафақат инсон ҳаётига, балки мамлакатлар хавфсизлигига ҳам жиддий таҳдид солади.
Тўртинчидан, ифротчилик ақл ва тафаккурни чеклайди. Бундай муҳитда танқидий фикрлашга ўрин қолмайди, илм-фан ва маърифатга нисбатан бефарқлик пайдо бўлади. Ҳолбуки, ҳақиқий дин илм олишни, фикр юритишни ва ҳикмат билан иш тутишни тарғиб қилади.
Бешинчидан, ёшлар ифрот ғоялар таъсирига тушиб қолиши мумкин. Таълим ва ҳаётий тажриба етарли бўлмаган ёшлар ёлғон даъватлар ва нотўғри талқинларга ишониб қолиш хавфига эга. Бу эса уларнинг келажаги ва бутун жамият учун салбий оқибатлар туғдиради.
Хулоса қилиб айтганда, динда ҳаддан ошиш инсон ва жамият учун жиддий хавф ҳисобланади. Динни тўғри англаш, унга билим ва мувозанат билан ёндашиш, бағрикенглик ва сабр-тоқатни устувор қадрият сифатида қабул қилиш орқалигина ифротчиликнинг олдини олиш мумкин.
Азамат УСМОНОВ
[1] Бирор ишда, ҳаракатда ёки эътиқодда чегарадан ошиш, ҳаддан ташқари кетмоқ, ҳаддан ортиқ берилиш ёки ошириб юбориш маъноларини англатади. Бу ибора одатда
«тафрид» (ҳаддан ташқари бепарволик) сўзига зид равишда, мўътадилликдан (ўртачаликдан) чиқишни ифодаловчи
салбий тушунча ҳисобланади.