Шу боис ҳар бир мусулмон диний масалаларда ҳушёр бўлиши, ҳар қандай даъво ва таълимотни Қуръон, саҳиҳ суннат ҳамда ишончли уламоларнинг тушунтиришлари асосида баҳолаши зарур.
Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:
«Мана шу Менинг тўғри йўлимдир. Бас, унга эргашингиз! Бошқа йўлларга эргашмангиз! Акс ҳолда улар сизни Унинг йўлидан адаштиради».
(Анъом сураси, 153-оят).
Ушбу оят ҳар бир мўмин учун энг асосий мезон Аллоҳнинг кўрсатган йўли эканини англатади. Демак, ҳар қандай диний қараш ва амал шу мезон асосида баҳоланиши лозим.
Диний таълимот ёки муайян гуруҳ ҳақида хулоса чиқаришда эҳтиёткорлик зарур. Бироқ қуйидаги каби даъво ва қарашлар жиддий эътибор талаб этади:
Бундай ҳолатларнинг мавжудлиги ўз-ўзидан муайян гуруҳ ҳақида қатъий хулоса чиқариш учун етарли эмас. Ҳар бир масала ишончли далиллар ва эътироф этилган уламоларнинг баҳолари асосида ўрганилиши лозим.
Аллоҳ таоло яна шундай дейди:
«Агар билмасангиз, илм аҳлидан сўрангиз».
(Наҳл сураси, 43-оят).
Бу оят диний масалаларда билимли ва ишончли уламоларга мурожаат қилиш муҳимлигини таъкидлайди.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар:
«Ким бизнинг ишимизда (динимизда) ундан бўлмаган нарсани пайдо қилса, у рад қилингандир».
(Имом Бухорий ва Имом Муслим ривоятлари).
Ушбу ҳадис ҳар қандай амал ва эътиқод Қуръон ҳамда саҳиҳ суннатга мувофиқ бўлиши шартлигини англатади.
Шунингдек, Қуръони каримнинг Ҳадид сураси 27-оятида таркидунёчилик инсонлар томонидан жорий қилингани, Аллоҳ таоло уни фарз қилмагани баён этилади. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам:
«Исломда роҳиблик йўқ»,
деб марҳамат қилганлар.
Бу таълимот Ислом инсонни дунё ишларидан бутунлай воз кечишга эмас, балки дунё ва охират масъулиятини уйғун равишда адо этишга чақиришини кўрсатади.
Хулоса қилиб айтганда, Ислом илм, адолат, ҳикмат ва бағрикенглик динидир. Ҳақиқий диний таълимот инсонни маърифатга, яхши ахлоққа ва жамият манфаати йўлида яшашга чорлайди. Шунинг учун ҳар бир мусулмон диний масалаларда ҳиссиёт ёки шахсларга эмас, балки Қуръон, саҳиҳ суннат ва ишончли илм аҳлининг кўрсатмаларига таяниши зарур. Ана шунда инсон турли адаштирувчи ғоя ва асоссиз даъволардан сақланади, жамиятда эса тинчлик, ҳамжиҳатлик ва ўзаро ҳурмат мустаҳкамланади.
Шерданаев Алихон