1448 йил 07 Жумодус соний | 2026 йил 17 ноябрь, Сешанба.
ЎЗ UZ RU EN AR

Намоз вақти: Қарши

Fajr
06:04
Sunrise
07:21
Dhuhr
12:22
Asr
15:42
Maghrib
17:22
Isha
18:39


Намозни тўлиқ адо этинг. Албатта, намоз мўминларга вақтида фарз қилингандир (Нисо сураси 103-оят)

Илмсиз ҳукм — хатарли ҳукм

26-07-2026, 22:50 125 Ўқиш режими + -

Инсон ҳаётида қабул қилинадиган ҳар бир қарор ва айтиладиган ҳар бир ҳукм катта масъулият талаб қилади. Айниқса, дин, илм, инсонлар ҳақ-ҳуқуқи ёки жамият манфаатига дахлдор масалаларда илмсиз гапириш ва шошма-шошарлик билан ҳукм чиқариш оғир оқибатларга сабаб бўлиши мумкин. Шунинг учун ҳам: «Илмсиз ҳукм — хатарли ҳукм», деган фикр ҳаётий ҳақиқатдир.
Илмсиз ҳукмнинг энг катта хавфи шундаки, у ҳақиқатни бузиб кўрсатади. Бирор масалани етарлича ўрганмасдан туриб, инсонлар ҳақида хулоса чиқариш, эшитган гапга асосланиб айблаш ёки далилсиз танқид қилиш нафақат адолатга, балки одоб-ахлоққа ҳам зиддир. Ҳақиқатни билиш учун далил, таҳлил ва ишончли манбаларга таяниш зарур.
Ҳақиқий илм инсонга шошилмасликни, текширишни ва ҳақиқатни излашни ўргатади. Илмли инсон ҳар қандай масалада «мен буни аниқ биламанми?» деган саволни ўзига беради. Агар маълумоти етарли бўлмаса, ҳукм чиқаришга эмас, ўрганишга интилади. Бу камчилик эмас, балки масъулият белгисидир.
Жамиятдаги кўплаб келишмовчиликлар, фитналар ва низоларнинг илдизи ҳам кўпинча илмсиз ҳукм чиқаришдан бошланади. Бир хабарни текширмасдан тарқатиш, инсонларнинг ниятини билмасдан баҳолаш ёки мутахассис бўлмаган соҳада қатъий хулоса бериш ишончсизлик ва адоватни кучайтиради. Шунинг учун ҳар бир сўзнинг оқибати ҳақида ўйлаш лозим.
Айниқса, диний масалаларда илмсиз ҳукм чиқариш ўта эҳтиёткорликни талаб қилади. Бирор амал ёки фикр ҳақида ҳукм беришдан олдин Қуръон, суннат ва ишончли илм аҳлининг тушунтиришларига мурожаат қилиш керак. Динда ҳам, дунёвий илмларда ҳам мутахассиснинг сўзи ва далилига қулоқ тутиш адолатли ёндашув ҳисобланади.
Замонавий ҳаётда ахборот жуда тез тарқалади. Ижтимоий тармоқларда ҳар ким ўз фикрини билдириши мумкин. Бироқ фикр билдириш имконияти ҳар доим ҳам етарли билимга эга эканини англатмайди. Шунинг учун инсон ўз сўзига масъул бўлиши, билмаган масалада қатъий ҳукм чиқаришдан тийилиши ва аввал ҳақиқатни аниқлашга ҳаракат қилиши керак.
Илм инсонни камтарликка етаклайди. Илмли киши ўз билмаганини тан олишдан уялмайди, чунки ҳақиқий билимнинг белгиларидан бири — яна ўрганишга эҳтиёж борлигини англашдир. Жоҳиллик эса аксинча, далилсиз ишонч ва шошма-шошарлик билан ҳукм чиқаришга мойил бўлади.
Хулоса қилиб айтганда, адолатли жамият илм, далил ва масъулият асосида қурилади. Илмсиз ҳукм инсонларнинг обрўсига, ўзаро ишончга ва жамият тинчлигига зарар етказиши мумкин. Шунинг учун ҳар биримиз гапиришдан олдин билишга, ҳукм чиқаришдан олдин ўрганишга, танқид қилишдан олдин эса ҳақиқатни текширишга одатланишимиз лозим. Ана шунда сўзларимиз ҳам, қарорларимиз ҳам адолат ва ҳикматга хизмат қилади.

Алимардон Кароматов,
Касби туманидаги "Фазли" жоме масжиди имом-хатиби