1448 йил 07 Жумодус соний | 2026 йил 17 ноябрь, Сешанба.
ЎЗ UZ RU EN AR

Намоз вақти: Қарши

Fajr
06:04
Sunrise
07:21
Dhuhr
12:22
Asr
15:42
Maghrib
17:22
Isha
18:39


Намозни тўлиқ адо этинг. Албатта, намоз мўминларга вақтида фарз қилингандир (Нисо сураси 103-оят)

Азадор хонадонга тасалли керак, харажат ва босим эмас

27-10-2026, 12:06 61 Ўқиш режими + -

Инсон ҳаётида қувончли кунлар ҳам, қайғули дамлар ҳам бўлади. Яқин инсоннинг вафоти эса ҳар қандай оила учун оғир синовдир. Бундай пайтда инсонга энг аввало сабр, тасалли, меҳр ва маънавий мадад зарур. Қариндошлар, қўни-қўшнилар ва дўстларнинг вазифаси ҳам азадор оиланинг оғирини енгил қилишдан иборат.
Бироқ айрим жойларда таъзия маросимлари ҳам ортиқча харажатлар, катта дастурхонлар ва одамлар фикридан хавотирланиш билан боғланиб қолмоқда. Баъзи оилалар марҳум хотирасига ҳурмат кўрсатишни кўпчиликка зиёфат бериш билан ўлчайди. «Эл нима дейди?», «Одамлар камчилик топмайдими?» деган хавотирлар сабабли имконияти чекланган хонадонлар ҳам қарз олиб бўлса-да, маросим ўтказишга уринади.
Аслида, қайғу устига молиявий ташвиш қўшиш марҳум яқинларига енгиллик келтирмайди. Аксинча, уларнинг дардини оғирлаштиради.
Ислом дини мусибат етган инсонларга ҳамдард бўлишни, уларга ёрдам беришни ва оғир кунларида қўллаб-қувватлашни улуғлайди. Мусибатни дабдаба ва рақобат майдонига айлантириш эса бу эзгу мақсадга зиддир.
Ҳанафий фақиҳи Камол ибн Ҳумомнинг «Фатҳул қадир» асарида маййит эгалари томонидан зиёфат ташкил қилиш масаласи танқид қилинган. Асарда бундай зиёфатлар одатда хурсандчилик кунларида уюштирилиши, мусибат кунларида эса азадор хонадонга қўшимча юк бўлиши мумкинлиги таъкидланади.
Бу масалада муҳим жиҳатни унутмаслик лозим: таъзия билдириш, марҳумнинг ҳаққига дуо қилиш, оиласига ёрдам бериш ва одамларга таом улашиш каби амалларнинг ҳукми уларнинг мазмуни, шаръий асоси ва қандай шароитда амалга оширилаётганига боғлиқ. Муайян маросимни ҳамма ҳолатда бир хил баҳолаш тўғри эмас. Аммо азадор оилани қарзга киритадиган, одамлар олдида ўзини кўрсатишга ундайдиган ва унинг имкониятидан ташқарига чиқарадиган одатлардан сақланиш зарур.
Яна бир жиддий масала — марҳумдан қолган меросдир. Мерос таркибида вояга етмаган фарзандлар, етимлар ва бошқа меросхўрларнинг ҳаққи бўлиши мумкин. Маросим харажатлари баҳонасида уларнинг улушини камайтириш ёки уларга тегишли маблағни асоссиз сарфлаш адолатга зиддир.
Аллоҳ таоло Қуръони каримда етимлар молини ноҳақ ейишдан қаттиқ огоҳлантиради:
«Албатта, етимларнинг молини зулм ила еювчилар қоринларига оловдан бошқани емайдилар ва тезда дўзахга кирадилар» (Нисо сураси, 10-оят).
Бу оят ҳар бир инсонга молиявий масъулиятни чуқур ҳис этишни эслатади. Марҳумнинг қолдирган мол-мулкини тасарруф қилишда меросхўрларнинг ҳаққи ва қонун-қоидаларга риоя этиш биринчи ўринда туриши керак.
Азадор оиланинг дардини енгиллатиш учун нима қилиш мумкин? Энг аввало, уларни ортиқча харажатларга мажбурламаслик, маросимларни мусобақага айлантирмаслик ва кўмакни самимий амаллар билан ифодалаш лозим. Озиқ-овқат олиб бориш, рўзғор ишларида ёрдам бериш, фарзандларига қарашиш ёки шунчаки дардига шерик бўлиб ўтириш баъзан катта зиёфатдан кўра фойдалироқ бўлади.
Қўшнининг қайғусини енгиллатиш — инсонийлик. Унга «одамлардан қолма» деган босим ўтказиш эса унинг юкини оғирлаштиришдир.
Марҳумни ҳурмат қилиш учун ортиқча харажат шарт эмас. Унинг яхши фазилатларини эслаш, ҳаққига дуо қилиш, фарзандларига меҳр кўрсатиш ва ортидан эзгу амаллар қилиш маънавий жиҳатдан муҳимдир.
Мусибат пайтида бир-биримизга юк эмас, таянч бўлайлик. Азадор хонадондан дабдаба эмас, сабр ва самимият талаб қилайлик.

Азамат Усмонов