1448 йил 07 Жумодус соний | 2026 йил 17 ноябрь, Сешанба.
ЎЗ UZ RU EN AR

Намоз вақти: Қарши

Fajr
06:04
Sunrise
07:21
Dhuhr
12:22
Asr
15:42
Maghrib
17:22
Isha
18:39


Намозни тўлиқ адо этинг. Албатта, намоз мўминларга вақтида фарз қилингандир (Нисо сураси 103-оят)

МУҚАДДАС ОИЛА (40-ҚИСМ) ҲАСАД ВА УНИНГ САБАБЛАРИ (3-ҚИСМ)

24-07-2020, 16:58 350 Ўқиш режими + -
      

 МУҚАДДАС ОИЛА (40-ҚИСМ)

ҲАСАД ВА УНИНГ САБАБЛАРИ (3-ҚИСМ) 


    «Раҳмоннинг (суюкли) бандалари ерда камта­ро­на юрадиган, жоҳил кимсалар (бемаъни) сўз қот­ганида “Саломатлик бўлсин!” деб жавоб қиладиган кишилардир» (Фурқон, 63). 

    «Улар (мазкур тақводорлар) фаровонлик ва танглик кун­ларида ҳам хайр-садақа қиладиган, ғазаб­ла­ри­ни юта
­диган, одамларни (хато ва камчиликларини) афв этадиганлардир. Аллоҳ эзгулик қилувчиларни севар» (Оли Имрон, 134). 

      Ёмон ғазабнинг кўриниши инсонга, унинг ақлига салбий таъсир кўрсатиб, жамият аҳиллигига ва бир­дамлиги­га путур етказади. Ота-оналар, мураббийлар фарзанднинг илк болалик вақтидан то ўсмирлик ва балоғат ёшига етгунича бунга аҳамият беришлари керак. Боладаги ғазабни даволашнинг яхши йўли уни бу иллат сабабларидан йироқ қилиб, ўзида гўзал хулқ ва яхши одатлар пайдо қилишига шароит яратишдир. “Олдини олувчи бир дирҳам даволовчи кўп дирҳамдан яхши”, деган донолар. Агар ғазабнинг сабаби очлик бўлса, мураббий бо­лани ўз вақтида овқатлантиришга ҳаракат қилмоғи шарт. Чунки овқатни кечиктириш жисмоний ва руҳий касаллик­ларга олиб боради. Қанчалаб мураббийлар қарамо­ғидаги болани вақтида тўйдирмай, гуноҳкор бўлишади. Агар ғазабнинг сабаби касаллик бўлса, мураббий боланинг тиббий муолажаси тўғрисида жон куйдириб, унинг соғлигини тиклаш чораларини кўриши лозим. Расу­лул­лоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) кўрсат­ма­ларига мурожаат қилайлик. Имом Муслим ва Имом Аҳмад ривоят қилади: “Ҳар бир даврнинг давоси бор, агар даво етса, азиз ва улуғ Аллоҳ изни билан тузалар”. Агар ғазабнинг сабаблари боланинг ҳақорат­ла­ни­ши ва хорланиши бўлса, мураббий тилини оғир бота­диган сўзлардан тиймоғи лозим, токи болада руҳий ка­саллик ва ғазаб ўрнашиб қолмасин. Шубҳасиз, бундай йўл тутиш гўзал тарбия ва яхшиликка ёрдамла­шиш­дир. Ибн Можа ибн Аббосдан (розияллоҳу анҳу) ривоят қи­лади: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва сал­лам): “Фар­занд­ларингизга чиройли одоб беринг”, де­ди­лар. Ибн Ҳиббон ривоят қилади: Расулуллоҳ (сол­лал­лоҳу алай­ҳи ва саллам): “Фарзанднинг яхши бў­ли­ши­га ёрдам кўрсатган отага Аллоҳ раҳм қилсин”, дедилар. Агар бола ғазабининг сабаби ота-онага тақлид бўлса, ҳалимликда ва ғазабни ютишда, бардошлиликда ота-она фарзандга тўғри ўрнак бўлиши лозим. Аллоҳ таолонинг қуйидаги сўзига мувофиқ: «...ғазабларини ютадиган, одамларни  (хато ва кам­чиликларини) афв этадиганлардир. Аллоҳ эзгу­лик қилувчиларни севар» (Оли Имрон, 134). Юқорида айтиб ўтилганидек, Расулуллоҳ (сол­лал­лоҳу алайҳи ва саллам) насиҳатларига мувофиқ: “...ле­кин ға­забланган вақтида ўзини тута олган паҳ­ла­вондир”. Агар ғазабнинг сабаби фарзанд ҳузурида исроф­гар­чилик қилиш ва ҳаддан зиёд эркалаш бўлса, мураб­бий­лар фарзандларга муҳаббатда тенг бўлишлари ва меҳ­рибонликда, нафақада ўртача бўлишлари керак. Ҳазрат Али (розияллоҳу анҳу) айтганларига му­вофиқ: “Яхши кўрганингни ўртача яхши кўр, бир кун ёмон кўр­ганингга айланиши; ёмон кўрганингни ҳам ўртача ёмон кўр, бир куни яхши кўрганингга айла­ни­ши мумкин”. Имом Аҳмад ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ (сол­лаллоҳу алайҳи ва саллам): “Эрка қилиб ўсти­ришдан сақ­ланинглар, чунки Аллоҳнинг бандалари эрка қилиб ўстирувчи эмас”, деб огоҳлантирганлар. Агар бола ғазабининг сабаблари ҳазил-мазах ва лақаб тақиш сингари ярамас одатлар бўлса, му­раб­бийлар бундай сабаблардан сақлансинлар, фарзандда ға­заб туйғуси илдиз отмаслиги жуда муҳим. Ёмон гумон қилиш, жосуслик, лақаб билан чақиришдан қайтаришда Қуръони карим энг улуғ тарбиячидир. Ҳужурот сурасида бундай дейилади: Эй мўминлар! Сизлардан (бирор миллат) бошқа (бир миллатни масхара қилмасин !Эҳтимолки) ,масхара қилинган миллат (улардан яхшироқ бўлса .Яна) сизлардан (аёллар ҳам) бошқа (аёлларни) масхара қилмасин! (Эҳтимолки), масхара қилинган аёллар улардан яхшироқ бўлса. Ўзларингизни бир-бирларингизни (мазах қилмангиз ва бир-бирларингизни лақаблар билан атамангиз! Имондан кейин фосиқлик номи нақадар ёмондир! Кимки тавба қилмаса, бас, айнан ўшалар гуноҳ ишлар билан ўзларига нисбатан (зулм қилувчилардир). Фарзандга Пайғамбаримизнинг соллаллоҳу алайҳи ва саллам гўзал ахлоқларидан таълим бериш ундаги ғазабни даволашда энг яхши таъсир қиладиган доридир. Ғазабни босишда қуйидагилар тавсия этилади: Ғазаб келганида ҳолатни ўзгартириш. Имом Аҳмад ва бошқалар ривоят қилади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам “Биронтангиз ғазаблансангиз ,тик турган бўлса, ўтирсин, агар ундан ғазаб кетмаса, ётиб олсин,” дедилар. Ғазаб келганида таҳорат олиш. Имом Абу Довуд ривоят қилади. Расулуллоҳ  соллаллоҳу алайҳи ва саллам “Ғазаб шайтондан, шайтон оловдан яратилган. Албатта, сув оловни ўчиради. Агар бирортангиз ғазаб қилса, бас, таҳорат олсин,” дедилар. Ғазаб келганида сукут сақлаш. Имом Аҳмад ривоят қилади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам “Бирортангиз ғазабланса ,бас ,сукут сақласин,” дедилар. “Аъузу биллаҳи минаш шайтонир рожим” та­ъ­ав­вузни айтиш. “Саҳиҳи Муслим” китобида кел­ти­ри­лади. Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва сал­лам) ҳу­зурларида икки киши ўзаро ҳақоратлашиб қол­ди. Бири­нинг юзлари қизариб, ғазаб билан соҳибини ҳақорат қил­ди. Шунда Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) «Мен бир сўзни биламан, агар уни – “аъузубиллаҳи минаш шайтонир рожим”ни айтса, ғазаби кетади», дедилар. Шундай экан, ота-оналар, мураббийлар фар­занд­лар­га ва шогирдларга Расулуллоҳнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ғазабни кетказиш ва енгиллатиш борасидаги шу васиятларига кўра одоб беришлари лозим, токи улар тезда ҳалимлик, бардошлилик касб этсинлар, ғазаб­ланганида ўзини тутишга одатлан­синлар. Мураббийлар ғазабланган кишининг кўзлари чақчайиб, қон томирлари шишиб, ҳунук қиёфага ки­риши ва овози баланд кў­тарилишини тасвирлаш билан фарзандларга ғазабнинг ёқимсизлигини, жирканч­ли­гини билдиришлари зарур. Шунингдек, болаларни ғазабнинг офатлари, хатарлари ва жирканч оқибатларидан ҳам огоҳ этиш керак. Ғазабнинг кўринишларидан огоҳ этиш ва ёмон­ли­ги­ни тушунтириш жамият тарбияси ва нафс муо­ла­жаси учун Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) кўр­сат­ган йўлдир. Имом Аҳмад Расулуллоҳдан (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ривоят қилади. У зот: “Огоҳ бўлинг, албатта, ғазаб одам фарзанди қалбида ёнадиган чўғ­дир, унинг қон томири шишганига ва кўзлари қизар­ганига қара­май­сизми? Ким шуларнинг бирини (ўзида) сезса, бас, ерга (ўтирсин)”, дедилар. Хулоса қилиб айтсак, ота-она, мураббийлар фар­занд­ларини ёшлигиданоқ ғазабнинг турли сабаб­ла­ридан узоқ­лаштириб, уни даволаш ва тинчлантиришда Пайғам­ба­римиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) йўл­ла­ри­ни тутсалар, шубҳасиз, фарзандлар ҳалим, бар­дош­ли, нафсини тиядиган бўлиб улғаядилар. Ота-она, тарбиячилар болаларни уятчанлик, қўр­қув, онгсизлик, ҳасад ва ғазабдан қутқарсалар, улар­нинг нафс­ларида собитлик, журъатлилик, шижоат, пеш­қадам­лик ва бардошлилик уруғини эккан бўла­дилар. Бундай тозалаш ва безатиш болаларни келажакка муносиб кишилар қилиб тайёрлайди. Уларда ҳаётга ишонч, ғайрат, пок ва олийжаноб хулқларни пайдо қилади. Хуллас, нафсни тарбиялаш ва тўғрилашда мураббийлар Ислом йўлини, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) кўрсат­мала­рини билишлари, зиммаларидаги масъу­лият­ни адо қи­лишлари керак.



Ўзбекистон Мусулмонлари идораси раиси, муфтий

Шайх Усмонхон Алимов нинг
 “Оилада фарзанд тарбияси” китобидан